Η υπόθεση Richard Mutt και η λεκάνη ουρητηρίου (Κρήνη) του Μαρσέλ Ντισάν: Φλερτάροντας (ως ηδονοβλεψίες) την πιθανότητα αντίληψης του "μοναδικού" με όρους σύγχρονης ιστορίας της τέχνης...

Πάνω κάτω, έναν αιώνα πριν…

Το πλέον διαβόητο readymade (έτοιμο αντικείμενο) του Μαρσέλ Ντισάν (Marcel Duchamp) είναι μια λεκάνη ουρητηρίου με το όνομα Κρήνη, η οποία συγκέντρωσε τα προκλητικά ερωτήματα των άλλων readymade παραπέμποντας σκανδαλωδώς στην τουαλέτα. Ο Ντισάν διάλεξε τη λεκάνη από ένα εκθετήριο στη Νέα Υόρκη της εταιρίας J. L. Mott Iron Works, κατασκευάστριας τέτοιων προσαρτημένων, την περιέστρεψε κατά 90 μοίρες, την υπέγραψε R. Mutt – R για τη λέξη Richard, πλούσιος στην αργκό, και Mutt ως παραπομπή τόσο στο Mott όσο και στο Mutt, ένα γνωστό ήρωα κινουμένων σχεδίων της εποχής εκείνης – την τοποθέτησε σε ένα βάθρο και την υπέβαλε στην Αμερικανική Ένωση Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών για την έκθεσή της τον Απρίλιο του 1917. Ο Ντισάν ήταν πρόεδρος της επιτροπής επιλογής των έργων, αλλά η έκθεση στην πράξη δεν έκανε επιλογές, αφού δέχτηκε και τα 2.125 έργα των 1235 καλλιτεχνών που προσφέρθηκαν εκτός από την Κρήνη του … αγνώστου R. Mutt.

Το έργο απορρίφτηκε για λόγους που ο Ντισάν αντέκρουσε, μέσω της αντιπροσώπου του Beatrice Woods, σε μια υπεράσπιση με τον τίτλο “Η υπόθεση Richard Mutt”, η οποία δημοσιεύτηκε στο τεύχος Μαίου 2015 του βραχύβιου περιοδικού The Blind Man. Το σύνολο του “ιστορικού” αυτού κειμένου έχει ως εξής:

“Λένε πως κάθε καλλιτέχνης που πληρώνει έξι δολάρια μπορεί να εκθέσει τα έργα του.

Ο κύριος Richard Mutt έστειλε μια κρήνη. Χωρίς συζήτηση το αντικείμενο αυτό εξαφανίστηκε και δεν εκτέθηκε ποτέ. Ποιοι ήταν οι λόγοι για την άρνηση της κρήνης του κ. Mutt:

1. Ορισμένοι ισχυρίστηκαν ότι ήταν ανήθικο, χυδαίο.

2. Άλλοι ότι ήταν κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, μια απλή υδραυλική εγκατάσταση.

Όμως, η κρήνη του κ. Mutt δεν είναι ανήθικη, αυτό είναι παράλογο, όπως δεν είναι ανήθικη μια μπανιέρα. Είναι ένα προσάρτημα που βλέπετε κάθε μέρα στις βιτρίνες των υδραυλικών.

Το κατά πόσο ο κ. Mutt έφτιαξε ο ίδιος την κρήνη με τα χέρια του ή όχι δεν έχει σημασία. Την ΕΠΕΛΕΞΕ. Πήρε ένα κοινό αντικείμενο της ζωής, το τοποθέτησε έτσι, ώστε η χρήσιμη σημασία του να εξαφανιστεί κάτω από το νέο τίτλο και τη νέα οπτική γωνία – δημιούργησε μια νέα σκέψη για το αντικείμενο αυτό.

Όσο για το ότι πρόκειται για μια απλή υδραυλική εγκατάσταση, αυτό κι αν είναι παράλογο. Τα μόνα έργα τέχνης που έχει δώσει η Αμερική στον κόσμο είναι οι γέφυρες και τα υδραυλικά της.”

*Σήμερα, έναν περίπου αιώνα μετά την λεκάνη ουρητηρίου του Ντισάν και την ιστορική - με όρους ιστορίας της τέχνης - υπόθεση Richard Mutt: Δεν μας εξιτάρει να αναλύσουμε υπό ποιες εξ-ουσιαστικές προϋποθέσεις τέτοιες υποθέσεις εργασίας δομούνται και παράγουν ουσιαστικό αποτέλεσμα, άλλωστε η ίδια η “υπόθεση” όπως περιληπτικά σας την δώσαμε “μιλάει” – για όσους μπορούν να καταλάβουν – από μόνη της. Αυτό που μας εξιτάρει είναι η πιθανότητα μιας πρώτης δικής σας επαφής με την αντίληψη (που λέει) ότι “μοναδικό με όρους τέχνης δεν είναι αυτό που μετέχει στον δοσμένα κανόνα των υποτιθέμενων εξαιρετέων αλλά αυτό που έστω υποθετικά εξαιρείται του δοσμένου κανόνα”.  Ολίγον δυσκολότερη, οφείλουμε να το ομολογήσουμε, αυτή η διατύπωση. Θα μας επιτρέψετε να προσπαθήσουμε να την κάνουμε όσο γίνεται ευκολότερη – με την βοήθεια της καταπληκτικής έκδοσης Η ΤΕΧΝΗ ΑΠΟ ΤΟ 1900 (Επίκεντρο) – κατόπιν εορτών, σε συζήτηση με τίτλο/ θέμα “Έργα ζωής χωρίς τον καλλιτέχνη”.  Όσοι, κατόπιν εορτών, ενδιαφέρεστε σοβαρά για την πιθανότητα αληθινής επαφής με μια σύγχρονη αντίληψη, που δοσμένη αρχικά ως υπόθεση εργασίας κυοφορήθηκε έναν αιώνα πριν, καλό είναι να είστε εδώ. Οι λοιποί, βολευτείτε με την εύκολη υπόθεση της εξαίρετης μοναδικότητάς σας…