"Μην αγγίζετε ένα παιδί παρά τη θέλησή του": +9 ακόμα σημεία αναφοράς που ορίζουν έναν αληθώς πρωτοποριακό παιδαγωγικό δρόμο

Γεννήθηκε στην Ανκόνα την τελευταία μέρα του (μακρινού) Αυγούστου 1870. Από γονείς φτωχούς και μορφωμένους. Έγινε η πρώτη γυναίκα γιατρός στη συντηρητική Ιταλία των τελών του 19^ου αιώνα, όμως δεν είναι αυτή η πρωτιά που την κατέγραψε στην σύγχρονη ιστορία αλλά οι πρωτοπόρες παιδαγωγικές μέθοδοι που με επιμονή δίδαξε και εφάρμοσε.

Κάθε εποχή σε κάθε τόπο διαπιστεύει τις (όποιες) φερόμενες ως πρωτοπορίες της. Οι αληθινές, όμως, είναι αυτές (και μόνο) οι οποίες υπερβαίνοντας το όριο του κάθε παρόντος χώρου και χρόνου, ανοίγουν δρόμους οικουμενικούς προς το μέλλον. Επειδή οι ελάχιστες “αληθινές” αποκαλύπτουν την προφανή γύμνια των ανά εποχή “φερόμενων ως” πρωτοποριών, στη δική τους εποχή λοιδορούνται ή/και διώκονται. Στην περίπτωση των πρωτοπόρων παιδαγωγικών θεωριών της Μαρίας Μοντεσσόρι (1870-1952), το πολιτικό καθεστώς της εποχής και του τόπου της (υπουργοί παιδείας στην Ιταλία) απάντησε με απαγόρευση της πρόσβασής τους στα παιδιά της σχολικής ηλικίας (δημοτικού σχολείου), εξωθώντας την να εστιάσει την εφαρμογή τους στην προσχολική ηλικία. Όταν η πρωτοπορία είναι αληθινή – κανόνας! – ο δρόμος για την έκφρασή της βρίσκεται, ανοίγεται…

Σε πολύ γενικές γραμμές: Για τη Μοντεσσόρι το παιδί μαθαίνει αυθόρμητα, το δε (Μοντεσσοριανό) δομημένο περιβάλλον επιτυγχάνεται με τα εκπαιδευτικά υλικά και παιχνίδια, μα και με την κατασκευή των σπιτιών των παιδιών. Τα μικρά παιδιά δεν πρέπει να αναγκάζονται να ζήσουν σε κτίρια που έχουν κατασκευασθεί από και για τους ενήλικες, αλλά σε φιλικούς και ευχάριστους χώρους, προσαρμοσμένους στις διαστάσεις τους.

Η επίδραση των πιο πάνω πρωτοπόρων σκέψεων και ιδεών είναι εμφανής σήμερα στον τρόπο διατύπωσης των θεωρούμενων “προοδευτικών” παιδαγωγικών αρχών, είναι άλλωστε ορατή/ έμπρακτη ως “πρότυπη” στην Μοντεσσοριανή παράδοση των ομώνυμων σχολείων. Το βέβαιο είναι ότι η εφαρμογή τους εξακολουθεί ζητούμενη σε επίπεδα αντίστοιχα της εποχής που εμφανίστηκαν, πόσο μάλλον αν συνυπολογιστεί ότι το ορισθέν πεδίο τους ήταν αυτό των μη προνομιούχων του κόσμου μας παιδιών. Δεν προχωρούμε σε επεξηγήσεις – τι είναι και τι σημαίνουν οι οριοθετημένες έννοιες των καιρών μας όπως αυτή της “καινοτομίας” που συγκροτούν την ετοιμοπαράδοτη σύγχρονη παράδοση και πόσο κατά βάση ξένες/ αντίθετες είναι με την υπερβαίνουσα τα όρια των (κάθε) καιρών έννοια της “πρωτοπορίας”- αρκούμαστε να σας δώσουμε τυποποιημένη σε δεκάλογο τη θεωρία της Μοντεσσόρι, και εσείς με την ησυχία σας κρίνετε:  

1. Μην αγγίζετε ένα παιδί παρά τη θέληση του.

2. Μην μιλάτε με άσχημο τρόπο σε ένα παιδί και μην χρησιμοποιείτε άσχημα λόγια όταν αναφέρεστε σε αυτό κατά την απουσία του.

3. Επικεντρωθείτε στο να ενισχύσετε και να βοηθήσετε να αναπτυχθούν τα θετικά στοιχεία και οι υπάρχουσες ικανότητες του παιδιού ώστε να μην αφήνουν χώρο για το ”κακό”.

4. Βοηθήστε το να συμμετέχει ενεργά στην προετοιμασία του περιβάλλοντος μάθησης. Αφιερώστε σχολαστική και συνεχή φροντίδα σε αυτό. Βοηθήστε το παιδί να συνάψει εποικοδομητική σχέση με το περιβάλλον του. Δείξτε του το περιβάλλον μέσα στο οποίο κρύβονται τα μέσα που θα βοηθήσουν την ανάπτυξη του και υποδείξετε του την κατάλληλη χρήση τους.

5. Να είστε πάντα έτοιμοι να ανταποκριθείτε στο κάλεσμα ενός παιδιού που έχει την ανάγκη σας και πάντα να ακούτε και να απαντάτε στο παιδί που σας απευθύνεται.

6. Σεβαστείτε το παιδί που κάνει κάτι λάθος και μπορεί αργότερα να εντοπίσει μόνο του το λάθος και να διορθωθεί, αλλά να διακόψετε άμεσα και ρητά κάθε καταχρηστική χρήση του περιβάλλοντος και κάθε κίνηση που μπορεί να θέτει σε κίνδυνο το παιδί, το περιβάλλον του ή τους άλλους.

7. Σεβαστείτε το παιδί τη στιγμή που ξεκουράζεται ή τη στιγμή που παρακολουθεί άλλους να εργάζονται ή όταν συλλογίζεται τι έχει κάνει ή τι θέλει να κάνει. Μην το κατευθύνετε ούτε να το αναγκάζετε σε άλλες μορφές δραστηριοτήτων.

8. Βοηθήστε το παιδί που βρίσκεται σε αναζήτηση κάποιας δραστηριότητας και δεν μπορεί να βρει τι θέλει να κάνει.

9. Να είστε ακούραστοι στο να επαναλαμβάνετε αυτό που θέλετε στο παιδί που αρνήθηκε λίγο νωρίτερα να σας ακούσει, να βοηθάτε το παιδί να αποκτήσει ό, τι δεν έχει ακόμη κατακτήσει και να ξεπεράσει τις όποιες δυσκολίες του. Κάνετε το δημιουργώντας το μαθησιακό περιβάλλον με φροντίδα, εξοπλισμένοι με αυτοσυγκράτηση και σιωπή, χρησιμοποιώντας ήπια λόγια και γεμάτη αγάπη παρουσία. Κάνετε αισθητή την παρουσία σας στο παιδί που βρίσκεται σε αναζήτηση και αποστασιοποιηθείτε από το παιδί που έχει βρει τις απαντήσεις του.

10. Πάντα να συμπεριφέρεστε στο παιδί χρησιμοποιώντας τους καλύτερους τρόπους σας και να του προσφέρετε τον καλύτερο εαυτό σας .