Αμάν! Κάτι δεν πάει καλά (και όχι μαζί μας): Το ανύπαρκτο δικαίωμα θρησκευτικής ελευθερίας στα κυπριακά σχολεία δημοτικής και μέσης εκπαίδευσης

Ανέμελες καλοκαιρινές στιγμές, αυτό δα έλειπε ο λογικός νους να τρέχει στα μέσα του Αυγούστου σε πρωινά άγουρα ξυπνήματα, κουδούνια, αυλές, παρατάξεις, παραγγέλματα – ησυχία παρακαλώ – ωράρια και προγράμματα μαθημάτων. Αυτό δα (μας) έλειπε...

Ανάποδος, δυστυχώς, ο δικός μας νους, παραμονές του γιορτινού δεκαπενταύγουστου “της Παναγίας”, αντί της ευθείας και συνήθους πανηγυρικής υπέπεσε σε διάθεση και κατάσταση ασυνήθιστη και προβληματική. Άξαφνα κυριαρχήθηκε από την ιδέα επανέναρξης σε λιγότερο από ένα μήνα του ηρωικού κυπριακού σχολείου με όλα τα συνακόλουθά της. Αγιασμοί πατροπαράδοτοι κουδουνίζουν τον ανάποδο νου μας, ευλογητός ο θεός νυν και αεί και εις τους αιώνες και ου το κάθε εξής. Βοήθειά μας!

Αμάν! Κάτι δεν πάει καλά μαζί μας; Μια ζωή αγωνιζόμαστε με κύριο μέλημά μας να είμαστε εντός (κοινωνικού) θέματος, πώς διάολε έχουμε άξαφνα αστοχήσει τόσο πολύ και μάλιστα σε ηλικία θεωρούμενη ώριμη; Μπας και φταίει η φετινή πρόωρη επιστροφή μας από την μαγική αιγαιοπελαγίτικη χαλαρότητα η οποία σε συνδυασμό με το ολίγον από ανάσα ευρωπαϊκής διανόησης και το κάπως περισσότερο από μετά-καλοκαιρινό εγωισμό μας μηδενίζει ως “χαμένο” τον χρόνο- μεσοδιάστημα μέχρι τις αρχές (ημερολογιακές) Φθινοπώρου;  Ρε μήπως φταίει αυτή η καταραμένη παιδιόθεν αδυναμία προσαρμογής σε πολύ συντηρητικά περιβάλλοντα που όσο περνάνε τα χρόνια αντί να λειαίνεται ως θα όφειλε εξελίσσεται προς το δυσκολότερο; Έχει γούστο να ευθύνεται αποκλειστικά και μόνο η υπέρμετρη ζέστη και όλες οι πιο πάνω υποθέσεις να είναι σκέτες ανοησίες; Υποβάλλοντας και εσάς (τους φίλους και φίλες μας) στην ταλαιπωρία να τις διαβάζετε…

Αδύνατον! Δεν μπορεί, κάτι άλλο φταίει! Μετά από τόσα χρόνια διαχείρισης των ορίων του Εγώ στο όνομα της αξιόπιστης κοινωνικής παρέμβασης, μετά από τόση εμπειρία προσαρμογής στα δοσμένα όρια του κοινωνικού περιβάλλοντος, είναι βέβαιο, είναι αναφαίρετο δικαίωμά μας, ότι “κάτι άλλο φταίει”, υπάρχει κάποιος λόγος αντικειμενικός για αυτά που “τρέχουν” το νου μας στο Σεπτέμβρη που (θα έπρεπε να) λογίζεται μακρινός.

ΕΥΡΗΚΑ! “Προσέχουμε για να έχουμε”, ή αλλιώς η πλέον τυπική της παρεμβατικής σκέψης ανάγκη πρόληψης των χείριστων, είναι αυτή που μας ενεργοποίησε. Σε ότι δε αφορά τον αντικειμενικό λόγο – Το ανύπαρκτο Δικαίωμα Θρησκευτικής Ελευθερίας στα σχολεία δημοτικής και μέσης εκπαίδευσης – μας ήταν δοσμένος από την περίοδο ακόμα των διακοπών μας, εξ ου και ήταν κυρίαρχος στο νου μας. Δεν είχαμε παρά να ανατρέξουμε στα (ηλεκτρονικά) αρχεία μας, να τον εντοπίσουμε και ξαναθυμηθούμε.

Τον αντικειμενικό λόγο υπογράφει ο Όμιλος Ανθρωπιστών Κύπρου, στην δική μας διάθεση είχε περιέλθει (και την είχε σε χρόνο ανύποπτο επηρεάσει) μέσω της ψαγμένης διαδικτυακής “Δεύτερης Ανάγνωσης”. Διαβάστε και εσείς και κρίνετε:       

Στις 18 Ιουνίου 2015 δημοσιεύθηκε η Έκθεση της Επιτρόπου Διοικήσεως Ελίζας Σαββίδου αναφορικά με τον σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης. Ευτυχώς που σήμερα υπάρχουν θεσμοί και άτομα που αρμοδιότητά τους είναι να εξετάζουν θέματα όπως το πιο πάνω για να διασφαλίζονται τα δικαιώματά μας αν μη τι άλλο στο χαρτί. Δυστυχώς για το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, βρισκόμαστε στο 2015 και όλοι οι πολίτες, με τη βοήθεια της τεχνολογίας, έχουν πλέον ελεύθερη πρόσβαση στην πληροφόρηση και μπορούν να μαθαίνουν για τα δικαιώματά τους από αξιόπιστες πηγές.

Η Έκθεση αναφέρει πολλά και σοκαριστικά και αδειάζει στην κυριολεξία το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού για πολλαπλές παραβιάσεις του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας των μαθητών, για παραβίαση της αρχής της ουδετερότητας και για έλλειψη της δέουσας βούλησης για βελτίωση των πρακτικών που εφαρμόζονται.

Ο σκοπός του παρόντος άρθρου λοιπόν είναι διττός: αφενός να ενημερώσει γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικούς για το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας των μαθητών/τριών στα σχολεία Δημοτικής και Μέσης Εκπαίδευσης και αφετέρου να θέσει το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού προ τον ευθυνών του για τις απαράδεκτες και ανεπίτρεπτες ενέργειες και πρακτικές που ακολουθεί μέχρι σήμερα για το πολύ σοβαρό αυτό ζήτημα. 

Το δικαίωμα στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας αποτελεί ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, το οποίο έχει αναγνωριστεί από μια σειρά διεθνών συνθηκών. Σχετικές διατάξεις περιέχονται τόσο στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου όσο και στο Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ειδική μνεία για το δικαίωμα του παιδιού για ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας γίνεται και στη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Εκτεθειμένο το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Σοβαρές καταγγελίες καταγράφονται στην πρόσφατη Έκθεση της Επιτρόπου (18/6/2015) που αφήνουν σαφώς εκτεθειμένο το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Καταγγελίες από γονείς μαθητών για εξαναγκασμό παρακολούθησης του μαθήματος των Θρησκευτικών, διήμερη αποβολή από το σχολείο, φραστικές επιθέσεις, ψυχολογικές πιέσεις, απειλές σωματικής βίας  και ανεπίτρεπτους χειρισμούς όπως το να βρίσκονται μαθητές στην αυλή χωρίς επιτήρηση και προειδοποιήσεις προς μαθητές ότι υπάρχει ο κίνδυνος να μην προαχθούν στην επόμενη τάξη λόγω απουσιών στο μάθημα των Θρησκευτικών. Η Επίτροπος, μετά από διερεύνηση των παραπόνων, δικαίωσε τους παραπονούμενους και προέβηκε σε σοβαρές συστάσεις και αυστηρή κριτική προς το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού. Όπως αναφέρει: " η αρμόδια αρχή εμμένει στις θέσεις της εφαρμόζοντας πρακτικές που δεν συνάδουν με την υποχρέωση της Πολιτείας για σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας κάθε πολίτη".

Τι πρέπει να γνωρίζουν μαθητές/μαθήτριες και εκπαιδευτικοί για την απαλλαγή από το μάθημα των θρησκευτικών

Με βάση λοιπόν τα συμπεράσματα των Εκθέσεων της Επιτρόπου Διοικήσεως, συνοψίζεται πως στις περιπτώσεις που αφορούν παιδιά, η θρησκευτική ελευθερία ασκείται από τους γονείς τους και στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το δικαίωμα απαλλαγής των μαθητών από το μάθημα των Θρησκευτικών. Γονείς και μαθητές έχουν το δικαίωμα να μην  αποκαλύπτουν την πίστη ή τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις αλλά ούτε και να προβαίνουν σε οποιαδήποτε δήλωση από την οποία να μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα εάν και κατά πόσο ανήκει σε θρησκεία ή δόγμα.

Η Επίτροπος στην Έκθεσή της τονίζει πως "το θρήσκευμα αποτελεί δεδομένο προσωπικού χαρακτήρα και μάλιστα ευαίσθητο και ως τέτοιο δεν θα πρέπει να αποκαλύπτεται". Μαθητές/μαθήτριες που έχουν εξασφαλίσει απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών θα πρέπει να συνεχίζουν να ασχολούνται δημιουργικά κατά την ώρα της διδασκαλίας των Θρησκευτικών και η αποχή τους από την τάξη να γίνεται με τη μέγιστη διακριτικότητα.

Όσον αφορά τον εκκλησιασμό και την τέλεση του μυστηρίου της εξομολόγησης στα σχολεία, η Επίτροπος καταλήγει ότι αυτά δεν είναι συμβατά με τις αρχές της θρησκευτικής ελευθερίας και της ουδετερότητας της Πολιτείας έναντι κάθε θρησκείας και επιπλέον εισηγείται πως θα πρέπει να αποφεύγεται η πρόσκληση από τη διεύθυνση του σχολείου ιερέων για την τέλεση μυστηριακών τελετουργιών εντός του σχολείου.

Γονείς και μαθητές δεν ενημερώνονται επαρκώς για το δικαίωμα της απαλλαγής από το μάθημα των Θρησκευτικών, ούτε γνωρίζουν για την ορθή άσκηση του δικαιώματος αυτού, αφού δεν υπάρχει συγκεκριμένο έντυπο ενημέρωσης διαδικασίας και υποβολής αιτήματος απαλλαγής από το Υπουργείο Παιδείας. Εφόσον έχουν τύχει απαλλαγής, οι γονείς έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν πως θα απασχολείται το παιδί τους και ποιος έχει την ευθύνη επίβλεψής του την ώρα του μαθήματος των Θρησκευτικών.

Η απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών δεν συνοδεύεται από οποιαδήποτε έμμεση κύρωση ή επαχθή προϋπόθεση. Ο εξαναγκασμός της παρακολούθησης του εν λόγω μαθήματος ή η προσμέτρηση απουσιών, που να θέτουν σε κίνδυνο τους μαθητές/τριες να μην προαχθούν στην επόμενη τάξη, παραβιάζουν ευθέως την θρησκευτική ελευθερία και οδηγούν στο στιγματισμό των μαθητών με διαφορετικές πεποιθήσεις.

Γονείς, παιδιά και εκπαιδευτικοί πρέπει τέλος να γνωρίζουν πως το μάθημα των Θρησκευτικών δεν πρέπει να περιλαμβάνει ενέργειες που τείνουν στην υιοθέτηση ή προώθηση συγκεκριμένης θρησκευτικής ή δογματικής κατεύθυνσης, ακόμη κι αν αυτή η θρησκεία είναι η επικρατέστερη. Τόσο το περιεχόμενο του μαθήματος όσο και ο τρόπος διδασκαλίας του πρέπει να χαρακτηρίζονται από θρησκευτική ουδετερότητα και αμεροληψία και να προωθούν τον σεβασμό της ελεύθερης σκέψης, έκφρασης και συνειδήσεως.

Οι Ανθρωπιστές Κύπρου, ως ένθερμοι υποστηρικτές του κοσμικού κράτους, εκφράζουν δημόσια την ανησυχία τους για τα όσα καταλογίζει η Έκθεση της Αρχής κατά των Διακρίσεων και Ρατσισμού στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού και καλεί μέσω του παρόντος: γονείς, μαθητές καθώς και όλους τους αρμόδιους φορείς, πολιτικά κόμματα και εκπροσώπους τους στη Βουλή, την Επίτροπο Προστασίας Δικαιωμάτων του Παιδιού κ. Λήδα Κουρσουμπά, τις οργανώσεις των εκπαιδευτικών ΠΟΕΔ και ΟΕΛΜΕΚ να τοποθετηθούν άμεσα και να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες απαιτώντας από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού να συμμορφωθεί προς τις εισηγήσεις της Επιτρόπου Διοικήσεως και τάχιστα να υιοθετήσει πρακτικές συμβατές με τις αρχές της θρησκευτικής ελευθερίας και της ουδετερότητας της Πολιτείας έναντι κάθε θρησκείας.

Η θέση της Επιτρόπου Διοικήσεως αποτελεί προϋπόθεση αλλά και βασική αρχή κάθε ανθρωπιστή: "Η ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας αποτελεί μία από τις βασικές ελευθερίες του ανθρώπου και θεμέλιο λίθο μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Σε μια σύγχρονη και δημοκρατική κοινωνία, όπου συνυπάρχουν πολλές και διαφορετικές θρησκείες, η Πολιτεία θα πρέπει να οργανώνει και να εξασφαλίζει την ομαλή άσκηση όλων των θρησκευτικών πεποιθήσεων, παραμένοντας ουδέτερη και αμερόληπτη".  Χωρίς περιστροφές, όπως το είχε θέσει ο πρώην Υπουργός Δικαιοσύνης της Ελλάδας κ. Σταθόπουλος, "Το σύγχρονο κράτος απαγορεύεται να είναι θρησκευόμενο".