Από την ευρωπαϊκή στρατηγική της Λισσαβόνας στο "σήμερα" και κατόπιν πάλι πίσω στα χρόνια του Martin Luther King: Αποκωδικοποιώντας τις βέλτιστες στρατηγικές κοινωνικής διεκδίκησης

Συμπυκνώνουμε την λεγόμενη Ευρωπαϊκή Στρατηγική της Λισσαβόνας (στο μεταίχμιο των δυο χιλιετιών) σε ότι αφορά την λεγόμενη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη εστιάζοντας ολίγον περισσότερο (έχει παραδειγματική αξία) στην ένταξη των ανθρώπων με αναπηρία στη διαδικασία της. Έχει ενδιαφέρον το φρεσκάρισμα της μνήμης…

*Σύμφωνα λοιπόν με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική της Λισσαβόνας (Μάρτιος 2000), για την επίτευξη του στόχου να καταστεί η Ευρώπη η πλέον ανταγωνιστική και βασιζόμενη στη γνώση οικονομία ανά την υφήλιο, ικανή να εξασφαλίσει βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, οι κρίσιμες παράμετροι είναι ο εκσυγχρονισμός του ευρωπαϊκού κοινωνικού προτύπου, η επένδυση στον άνθρωπο και η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Ως επιμέρους στόχος (ενταγμένος στον κεντρικό) αναφορικά με τους ανθρώπους με αναπηρία, ορίζεται η εξίσωση του επιπέδου απασχόλησής τους με εκείνο των ανθρώπων χωρίς αναπηρία το αργότερο ως το 2010.

Παρήλθαν χρόνια και καιροί από τότε, την … σκέτη Ευρωπαϊκή Στρατηγική της Λισσαβόνας διαδέχτηκε η αναθεωρημένη (το 2005), έφτασε το 2010 της ζητούμενης εξίσωσης των επιπέδων απασχόλησης αναπήρων και μη χωρίς κανένα αποτέλεσμα, πέρασε και αυτό, πέρασαν και τα επόμενα, αισίως φτάσαμε στο 2015 και “πάμε”. Προς Θεού, δεν σκοπεύουμε να εγκαλέσουμε τον επιμέρους στόχο που δεν επιτεύχθηκε επειδή ήταν υψηλός, καλό είναι να τίθενται στόχοι υψηλοί, αυτή είναι η “δουλειά” τους και η δουλειά όσους τους θέτουν. Διάολε, όμως, λιγότερα από ελάχιστα, περίπου “τίποτε” είναι τα εργαλεία – οικονομικά (κυρίως) μα και άλλα – που “επενδύθηκαν” στην διεκδίκηση αυτού του στόχου και κάτι λιγότερο από ελάχιστοι – ποσοτικά και ποιοτικά – αυτοί που φέρονται να “επένδυσαν” στη διαδικασία αυτής της διεκδίκησης. Κατά κανόνα με συσκέψεις, ημερίδες, συνέδρια και τις πιλοτικές (λεγόμενες) Καλές Πρακτικές, πλήρως εστιασμένα άπαντα στο (λεγόμενο) δικαιωματικό πλαίσιο και την υποχρέωση τήρησής του. Ο τρόπος διεκδίκησης του στόχου εκφυλίστηκε σε διαδικασία διαρκούς επίκλησης της ανάγκης εκπλήρωσής του (από ποιους άραγε;) στο όνομα του πλαισίου δικαίου, με ενδιάμεσα κάμποσα διαλλείματα διαμαρτυρίας, έτσι για να “σπάει” η διεκδικητική ρουτίνα.

*Τον μακρινό Απρίλιο του 1957, η πλέον “ιστορική” φυσιογνωμία του Κινήματος Πολιτικών Δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, ο Martin Luther King επισήμαινε (η επισήμανσή του, προφανώς αφορούσε τις φυλετικές διακρίσεις): Είναι αδύνατον να αλλάξουμε τις ενδόμυχες πεποιθήσεις ενός ατόμου μέσω της νομοθεσίας. Ούτε, βέβαια, την κοινωνική δομή. Δεν μπορεί να είναι αυτός ο σκοπός της νομοθεσίας. Η νομοθεσία δεν έχει ως σκοπό να αλλάξει τις ενδόμυχες αντιλήψεις ή τις κοινωνικές δομές, αλλά να θέσει υπό κάποιο στοιχειώδη έλεγχο τις πράξεις και τα αποτελέσματα που προκύπτουν εξαιτίας αυτών των ενδόμυχων αντιλήψεων.

Σήμερα, 58 χρόνια από τότε και 15 από την λεγόμενη Ευρωπαϊκή Στρατηγική της Λισσαβόνας, η αποτίμηση “λέει” – εστιάζουμε πλέον στη νεοελληνική ιδιαιτερότητα - ότι χρήσιμο θα ήταν να αρχίσουμε ξανά να στοχαζόμαστε με σημείο αναφοράς το μακρινό τότε. Συνειδητοποιώντας έστω πολύ ετεροχρονισμένα ότι αν μη τι άλλο η ρεαλιστική υπηρέτηση στρατηγικών στόχων, βάση διεκδίκησης αλλά και προϋπόθεση των οποίων είναι η οικονομική αναδιανομή, δεν επιτυγχάνεται μέσω της νομοθετικής οδού. Καλή και χρήσιμη η τελευταία για τους ελάχιστους “θεσμικούς” εταίρους που επενδύουν σε αυτήν με το αζημίωτο, αλλά πολύ περιορισμένη η σημασία της (και τελείως υπονομευτική η μονοδιάστατη σε αυτήν επένδυση) για την πραγματική “υπόθεση” της κοινωνικής ισότητας. 

Με αυτό ως δεδομένο και οι όποιες αληθείς (όχι κατά φαντασία) κοινωνικές πρωτοπορίες καλό θα ήταν να αρχίσουν να σκέφτονται και διεκδικούν αληθώς παραγωγικούς δρόμους και εργαλεία (συνεταιρισμούς, δίκτυα) ξεφεύγοντας σταδιακά από το θεσμικά υποβεβλημένο ως κυρίαρχο πλην όμως πρακτικά ασήμαντο πεδίο συζήτησης και δράσης. Ομολογουμένως δύσκολη αυτή η δίχως άλλο αναγκαία “προσαρμογή” σε χώρες κοινωνικά καθυστερημένες που στερούνται τις απαραίτητες σοβαρές εμπειρίες “ιστορίας” στην συγκεκριμένη κατεύθυνση, μια βαθιά “ματιά” στη σκέψη του Martin Luther King θα ήταν ένα χρήσιμο πρώτο βήμα..