Περί φωτογραφίας: "Μια εξαίσια ανακάλυψη, μια επιστήμη που γοήτευσε και γοητεύει τα μεγαλύτερα πνεύματα, μια τέχνη που συναρπάζει και τις πιο ασυγκίνητες καρδιές..."

*Η φωτογραφική διαδικασία έγινε πιο ευέλικτη όταν ο William Henry Fox Tallbot (1800-1877) στην Αγγλία πέτυχε την επίστρωση φωτογραφικών υγρών πάνω στο χαρτί. Για την “εμφάνιση” του αρνητικού που αποτυπωνόταν κατά τη φωτογράφιση ο Tallbot μπορούσε να φωτογραφίσει το αρνητικό μια φορά ακόμα. Το αρνητικό που προέκυπτε με τον τρόπο αυτό ήταν ουσιαστικά το θετικό της αρχικής εικόνας. Η μέθοδος ονομάστηκε “καλοτυπία” και η βασική της αρχή για την εμφάνιση της φωτογραφίας από το αρνητικό, εξακολουθεί να εφαρμόζεται μέχρι σήμερα.

*Η τεχνική αυτή, σε αντίθεση με την νταγκεροτυπία - μεταλλική πλάκα την οποία ο εφευρέτης της  Louis Jacques Mande Daguerre (1789-1851), είχε κατορθώσει να ευαισθητοποιήσει στο φως με επίχρισμα αργύρου – έκανε δυνατή την αναπαραγωγή της φωτογραφίας επ’ άπειρον. Το σύνολο της εικόνας αναλυόταν σε απλά κομμάτια που φωτογραφίζονταν χωριστά. Τα αρνητικά μπορούσαν να συγκολληθούν σε μια ενιαία εικόνα πριν από τη διαδικασία της εμφάνισης των θετικών φωτογραφιών. Οι συνθέσεις αυτές θύμιζαν τον τρόπο που οι ζωγράφοι της εποχής κατασκεύαζαν τους μεγάλους ιστορικούς πίνακες για το Salon.

*Από τη στιγμή της πρώτης επίδειξης, στις αρχές του 1839, μιας μηχανικής τεχνολογίας που επέτρεπε την αποτύπωση του τρισδιάστατου φυσικού κόσμου στο χαρτί με κάθε λεπτομέρεια των τόνων, αν όχι και των χρωμάτων, κανένας δυτικός ζωγράφος δεν μπορούσε πλέον να δημιουργήσει αγνοώντας τις ειδικές συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί με την εμφάνιση αυτού του μέσου. Και βέβαια, από την άλλη πλευρά, ούτε οι φωτογράφοι μπορούσαν ποτέ να εργαστούν αγνοώντας τις αισθητικές προδιαγραφές, την ποιότητα και το κύρος της πατροπαράδοτης χειρωνακτικής διαδικασίας για την απεικόνιση του κόσμου μέσα από τη σχεδίαση και τη ζωγραφική. Αντλώντας γνώση από την εξαίρετη Ιστορία της Σύγχρονης Τέχνης (H. H. Arnason, στην ελληνική από τις εκδόσεις ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ), εστιάζουμε σε κάποια από τα πολύ θεμελιώδη στοιχεία που σκιαγραφούν την πρώτη εποχή της φωτογραφίας, ή αλλιώς, τις πρώτες δυναμικές που καθόρισαν την πορεία εξέλιξης της φωτογραφικής τέχνης. Πάμε παρακάτω:

*Όπως το πνεύμα του ρεαλισμού οδήγησε έναν αριθμό προοδευτικών ζωγράφων να αναζητήσουν την αλήθεια μέσα από μια αμεσότερη και απλούστερη προσέγγιση τόσο του θέματος όσο και του μέσου, όμοια οδήγησε και πολλούς εμπνευσμένους φωτογράφους να απαλλάξουν την δουλειά τους από εξεζητημένα ζωγραφικά εφφέ και να συγκεντρωθούν σε αυτό που η φωτογραφία μπορούσε να κάνει καλύτερα – να αποτυπώσει τον κόσμο και την πραγματική ζωή όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτα. Ενώ οι ζωγράφοι μπορούν να δημιουργήσουν νοήματα, οι φωτογράφοι πρέπει να μάθουν να τα ανακαλύπτουν μέσα από την φαινομενική αταξία του εξωτερικού κόσμου. Έτσι, οι υποστηρικτές της “καθαρής” φωτογραφίας δέχονταν τη φυσική συνύπαρξη τέχνης και έκφρασης στη φωτογραφία, μέσα από την ελεύθερη επιλογή του θέματος, της οπτικής γωνίας, του πλαισίου, του φωτισμού και της συνεχούς βελτίωσης των μέσων για τη ρύθμιση όλων αυτών – φακοί, ταχύτητα διαφράγματος, φωτογραφικές πλάκες, φωτογραφικά υγρά και εξοπλισμός.

*Οι πρώτες μεγάλες επιτυχίες της “καθαρής” φωτογραφίας ήρθαν με την μορφή πορτραίτων, κυρίως από τον Γάλλο Felix Nadar (1820-1910) και την Αγγλίδα Julia Margaret Cameron (1815-1879), που έχοντας πρόσβαση στις μεγάλες της εποχής προσωπικότητες τις φωτογράφισαν με ανεπανάληπτη ευθύτητα και διορατικότητα.

*Οι μαρτυρίες περί της τέχνης της φωτογραφίας των πρωτοπόρων της όπως έχουν καταγραφεί στον τύπο της εποχής τους εκτιμάμε ότι  “λένε” πολλά περισσότερα από κάθε ακαδημαϊκού ή άλλου τύπου ανάλυση. Κρίνετε και εσείς:

Felix Nadar: “Η φωτογραφία είναι μια εξαίσια ανακάλυψη, μια επιστήμη που έχει γοητεύσει τα μεγαλύτερα πνεύματα, μια τέχνη που συναρπάζει και τις πιο ασυγκίνητες καρδιές. Τόσο η θεωρία όσο και η βασική τεχνική της σε διάστημα πεπερασμένο μπορούν να διδαχτούν. Αυτό που δεν μπορεί να διδαχτεί είναι η αίσθηση του φωτός. Ο τρόπος που το φως πέφτει πάνω στο πρόσωπο που ο φωτογράφος ως καλλιτέχνης πρέπει να αποτυπώσει. Ούτε μπορεί να διδαχτεί ο τρόπος για την εξωτερίκευση της προσωπικότητας του εικονιζόμενου. Αν πρέπει να δημιουργήσει την εικόνα ενός ανθρώπου και όχι ένα στερεότυπο πορτραίτο, ένα τυχαίο είδωλο ενός προσώπου, θα πρέπει να έρθει σε επικοινωνία με τον εικονιζόμενο, να μετρήσει τις σκέψεις του και να νιώσει τον χαρακτήρα του”

Julia Margaret Cameron: “Τι σημαίνει οπτικός άξονας – και ποιος έχει το δικαίωμα να πει ποιος είναι ο κατάλληλος οπτικός άξονας για μια φωτογραφία; Οι εμπνεύσεις μου στοχεύουν να εξερευνήσουν τη φωτογραφία και να της εξασφαλίσουν το χαρακτήρα της υψηλής τέχνης, συνδυάζοντας το πραγματικό και το ιδανικό χωρίς να θυσιάζουν τίποτε από την αλήθεια, παρά την απόλυτη αφοσίωση στην ποίηση και στο ωραίο…”

Σχόλιο (δικό μας) καταληκτικό: Δεκαεννέα νέοι άνθρωποι εκπαιδευόμενοι/ λάτρεις της φωτογραφικής τέχνης συν ένας ο εκπαιδευτής τους είκοσι, Παρασκευή/ Σάββατο 15 και 16 Ιανουαρίου (εγκαίνια την Παρασκευή στις 19:00) εκθέτουν 96 δείγματα της τέχνης τους στο Εγκώμιο Πολιτιστικό Κέντρο, αξιώνοντας από όσους και όσες τους τιμήσουν την καθάρια και ευθεία κρίση τους. Καθάρια και ευθεία κρίση σημαίνει ξεκάθαρα κριτήρια, κάποια αν μη τι άλλο θεμελιακά – βγαλμένα από τον φωτισμένο νου των πρωτοπόρων της τέχνης της φωτογραφίας – θέλουμε να ελπίζουμε ότι σας δώσαμε…