Ευγονική στην προπολεμική Ελλάδα, πολυσχιδείς (!) προσωπικότητες της Ελληνικής ιδιαιτερότητας, ηθικά μεσαία στρώματα και ανήθικοι φτωχοί. Και μετά; Μετά ήρθε ο πόλεμος...

Οι απόψεις του, μόνο ως περιθωριακές δε λογίζονταν. Αντίθετα, ήταν απόψεις ευρέως διαδεδομένες στους διεθνείς κύκλους των ευγονιστών της εποχής και στους ελληνικούς κύκλους των φιλελευθέρων. 

Πάνω κάτω έναν αιώνα πριν – πηγή μας η ενδιαφέρουσα έκδοση (ΠΕΔΙΟ, 2014) με τίτλο “Σώμα υπό επιτήρηση”, από την ενότητα με θέμα “Το ευγονικό όραμα για την κοινωνία” την οποία επιμελείται η Σεβαστή Τρουμπέτα – συναντάμε στη χώρα των νεοελλήνων την “ενδιαφέρουσα περίπτωση” του Απόστολου Δοξιάδη (1873-1942). Μια από τις πολλές “ενδιαφέρουσες περιπτώσεις” – μη σας απασχολεί τι εννοούμε ακριβώς με αυτό, ισχύει αυτό που ο καθένας σας καταλαβαίνει - που έχουν πρωταγωνιστήσει στη σύνθεση της μιας και μοναδικής νεοελληνικής ιδιαιτερότητας.

“Ενδιαφέρουσα περίπτωση” η οποία όπως και κάμποσες άλλες πρωταγωνιστικές της νεοελληνικής ιδιαιτερότητας εντός της συνέθετε πολυσχιδείς ιδιότητες τις οποίες εκτός της ανέπτυσσε συνδυάζοντας ιατρική πραγματογνωμοσύνη, πρωτοβουλία στη κοινωνική αρωγή σε παιδιά και οικογένειες, πολιτική καριέρα και εμπλοκή στον κρατικό μηχανισμό. Μεταξύ άλλων, υπήρξε πρόεδρος του ΠΙΚΠΑ (1924-1932), πρόεδρος του Πατριωτικού Ιδρύματος Προστασίας του Παιδιού (1929-1932), και διετέλεσε Υπουργός (1922-1924) και Υφυπουργός Υγιεινής (1928-1929) σε φιλελεύθερες κυβερνήσεις. Γιατί το ύψιλον κεφαλαίο στα πολιτικά αξιώματα καίτοι δεν το συνηθίζουμε; Μη γίνεστε είρωνες θερμά παρακαλούμε, από ευγένεια το κεφαλαίο, αν ο σεβαστός ευπατρίδης ήταν εν ζωή έτσι θα ήθελε να το δει γραμμένο.

Από τις απόψεις αυτής της “πολυσχιδούς προσωπικότητας” ως πλέον ενδιαφέρουσα όλων δεν μπορεί να αξιολογηθεί παρά αυτή που συνολικά και συνθετικά αφορά τις “μονοδιάστατες προσωπικότητες” των όλων άλλων. Περιεκτικά δοσμένη – έτσι πρέπει σε τέτοιες τόσο "σπουδαίες" προσωπικότητες – έχει ως ακολούθως:

Στην πράξη ο Δοξιάδης υποστήριζε ένα πρόγραμμα ανθρώπινης αναπαραγωγής που αποσκοπούσε στη διαχείριση του προβλήματος υπερπληθυσμού όπως ο ίδιος και οι σύγχρονοί του ομοϊδεάτες το είχαν ορίσει.

Ο ορισμός: Το “πρόβλημα” προέκυπτε (οριζόταν) από τη υψηλότερη αναπαραγωγή των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων συγκριτικά με τα ανώτερα στρώματα. Αυτή η αναντιστοιχία σήμαινε ευθέως κίνδυνο εκφυλισμού της κοινωνίας και της ανθρωπότητας.

H σκέψη/ διάταξη: Προκειμένου να αποτραπεί ο μέγας κίνδυνος, η πολυσχιδής προσωπικότητα του Απόστολου Δοξιάδη αφού “εντός της” το μελέτησε εκτός της πρότεινε ένα τεχνοκρατικό modus operandi με κύριο χαρακτηριστικό την επιλεκτική βιολογική αναπαραγωγή των κοινωνικών τάξεων. Στο “πρόγραμμα” αυτό ο νους του συνένωνε το επάγγελμα, την κοινωνική θέση και τη γεννητικότητα, κατανέμοντας/ χωρίζοντας μέσω αυτής της συνένωσης τον πληθυσμό σε τέσσερις κατηγορίες η  καθεμιά από τις οποίες έφερε διαφορετικό δείκτη γεννητικότητας:

“1. Την ανωτάτην τάξιν την περιλαμβάνουσα τους έχοντας τα σκήπτρα τραπεζίτας, επιστήμονας, ανωτάτους λειτουργούς κ.λπ. 2. την αστικήν τάξιν 3. την μικροαστικήν και επαγγελματικήν ή βιοτεχνικήν τάξιν και 4. την εργατικήν και αγροτικήν”. Γεννήσεις διά εκάστη τάξη/οικογένεια: Τάξη Α, 2 παιδιά, Τάξη Β, 3-4, Τάξη Γ, 4-5, Τάξη Δ, 5-7 παιδιά.  

Η λύση/ σειρά βημάτων: Το κράτος όφειλε να προαγάγει τη γεννητικότητα σε όλες τις οικογένειες που κατείχαν “κληρονομικά κεφάλαια” και ταυτόχρονα να φροντίσει για τον περιορισμό των γεννήσεων σε αυτές που δεν τα κατείχαν μιας και απειλούσαν την υγεία του συνόλου. Αυτό θα επιτυγχανόταν με διαφωτιστικές εκστρατείες για τον περιορισμό των γεννήσεων στο μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού (κοντά στο 80%) – το ποσοστό αυτό προκύπτει από υπολογισμό του αθροίσματος των δυο κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων.  Ωστόσο ο Δοξιάδης “ανησυχούσε” για τον λόγο ότι ακόμα και αν αυτό το πρόγραμμα στεφόταν από επιτυχία (μετάφραση: εφαρμοζόταν), πάλι θα προέκυπταν προβλήματα, περαιτέρω προβλήματα, καθώς θα βελτιωνόταν μεν η ποιότητα του πληθυσμού όμως από την άλλη θα συρρικνωνόταν το αριθμητικό του μέγεθος, εφόσον τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα “ λόγω του ατομισμού που τα διέκρινε δεν προσέφεραν πολλούς απογόνους” (Δοξιάδης, 1930γ, 1930δ). Συνεπώς, η καταστροφή της ελληνικής φυλής – σ.σ. στα σίγουρα καλή η ποιότητα αλλά και η άτιμη η ποσότητα χρειάζεται, δεν αρκεί μόνο να είμαστε καλοί πρέπει να είμαστε και πολλοί – δεν θα αποτρεπόταν.

Λύση επί της λύσεως: Για να αποτραπεί η καταστροφή, κρίθηκε αναγκαία από την πολυσχιδή προσωπικότητα η λήψη συμπληρωματικών μέτρων που θα αποσκοπούσαν στην ενίσχυση των μεσαίων πληθυσμιακών στρωμάτων στα οποία οι χαμηλοί δείκτες γεννητικότητας οφείλονταν αποκλειστικά στην οικονομική δυσχέρεια. Με δυο λόγια: Δεδομένου ότι ο ατομισμός των ανωτέρων (τάξεων) κρίθηκε επισφαλές ως αδύνατο να υποκύψει στο σχέδιο λύσης/ σωτηρίας της πολυσχιδούς προσωπικότητας, η λύση δεν μπορούσε παρά να αναζητηθεί στα μεσαία στρώματα για τα οποία ο Δοξιάδης πίστευε ότι “διέθεταν την επιθυμητή θετική βιολογική ποιότητα και ήταν αν μη τι άλλο εμποτισμένα με ηθικές αξίες”. Αυτά λοιπόν, τα μεσαία στρώματα, θα ειδίκευαν τη λύση (λύση επί της λύσεως), αναδεικνυόμενα στο κλειδί της ισορροπίας – “και η πίτα ολόκληρη και ο σκύλος χορτάτος” - ανάμεσα στο αριθμητικό μέγεθος και την ποιότητα του πληθυσμού.

Το “διά ταύτα”: Τόσο η πολυσχιδής προσωπικότητα του Απόστολου Δοξιάδη όσο και όλοι οι σύγχρονοί του και όχι μόνο ευγονιστές, διέκριναν/ χώριζαν τους φτωχούς στο “μεσαίο στρώμα” των φτωχών με ήθος οι οποίοι αξίζουν την αρωγή του κράτους και στους ανήθικους φτωχούς οι οποίοι “ζουν τη ζωή ως παράσιτα απομυζώντας το υγιές κοινωνικό σώμα”. Η στόχευση της κοινωνικής μέριμνας στα ευπαθή πλην όμως υγιή τμήματα της μεσαίας τάξης θα έπρεπε συγχρόνως να συνοδεύεται από τον πλήρη αποκλεισμό των τελευταίων ανάμεσα στους τελευταίους (των ανήθικων φτωχών) από την βιολογική αναπαραγωγή.

Και μετά; Μετά ήρθε ο πόλεμος, άλλο ζήτημα αυτό. Άλλο;