Τι είναι αυτό που ατόφιο ΔΕΝ αντέχεται στη τέχνη (και όχι μόνο); Τι άλλο μπορεί να είναι; Η αλήθεια είναι!

Το μυθικό καθεστώς του πίνακα – ο λόγος για την Γκερνίκα του Πάμπλο Πικάσο – προέρχεται από ένα φάσμα ανεπίλυτων διφορούμενων. Πρώτον, υπάρχει το ζήτημα του στιλ και της ιστορικής μορφής: Πρέπει να συνδέσουμε το έργο με τον ύστερο κυβισμό ή τον υψηλό σουρεαλισμό ή μήπως μπορεί να ανήκει και στα δυο κινήματα;

Έπειτα, έχουμε την αμφίσημη εκτέλεση του πίνακα: Το γκρίζο χρώμα του μιμείται τις φωτογραφίες στον τύπο και το δημοσιογραφικό χαρτί ή προτρέπει σε μνημονικό πένθος; Και, τέλος, υπάρχει το θέμα του αναποφάσιστου είδους: Είναι ένα σκηνικό ή μια αυλαία θεάτρου (όπως η αυλαία του Πικάσο για την Παρέλαση το 1917), μια διακοσμητική αρχιτεκτονική τοιχογραφία, μια πινακίδα μοντάζ αγκιτ-προπ ή ακόμη – όπως το ονόμασε το 1937 ένας εκ Καταλονίας κριτικός – μια κινηματογραφική οθόνη;

Ο Τ.Β. Αντόρνο αξιολόγησε τις πολλαπλές αμφιγνωμίες που συνέθεσαν το μυθικό καθεστώς της Γκερνίκα ως μάλλον κενές ουσίας θεωρητικές υποθέσεις: “Η άρνηση επικοινωνίας του μοντερνισμού είναι αναγκαία αλλά όχι και επαρκής προϋπόθεση της ιδεολογικά ελεύθερης τέχνης. Η τέχνη αυτή απαιτεί επίσης ζωτικότητα έκφρασης, ένα είδος έκφρασης το οποίο τεντώνεται ώστε να αρθρώσει τη σιωπηρή στάση των έργων τέχνης. Όπως στην κορυφαία/ ακραία περίπτωση της Γκερνίκα του Πικάσο, αποκτά τελικά το αναμφισβήτητα έντονο περίγραμμα της κοινωνικής διαμαρτυρίας”.

Ας μείνουμε λίγο στις θεωρητικές υποθέσεις, πλάκα έχουν, υπό την έννοια ότι είναι ταμένες να επί-μένουν δηλώνοντας ταυτόχρονα ότι κάπου οδηγούνε. Ο κοινός τόπος αλλά και ταυτόχρονα διαχρονικός λόγος ύπαρξης των σχετικών με την Γκερνίκα ήταν ότι οι λόγοι της καθολικής και επί μακρόν έλξης του έργου δεν γίνονται αποδεκτοί/ αναγνωρίζονται ως προφανείς. Θεωρητικές υποθέσεις επί υποθέσεων και κριτικές επί κριτικών – σε συνέχεια αλλά και σε σύνδεση καθεμιά με τις προηγούμενές της – από τον Anthony Blunt το 1937 ή τον Max Raphael και τον Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ στις δεκαετίες 40 και 50 ως και τον Carlo Ginzburg στη δεκαετία του 90, το μόνο που η (καθεμιά με τον τρόπο της) προσδιόρισαν ήταν η αδυναμία επικοινωνίας του πίνακα. Στο νου αυτών που ξεκίνησαν να υποθέτουν για να προσδιορίσουν καταλήγοντας – υποτίθεται - τη “μυθική” πηγή της δύναμής του!

Συνένοχος/συμμέτοχος στον κοινό τόπο των “κριτικών υποθέσεων” – η ανάπτυξη και απόληξη/προορισμός των οποίων αναιρούν πλήρως την αρχική θεωρητική υπόθεση που τις γέννησε! – ο συμπατριώτης του Πάμπλο Πικάσο σουρεαλιστής σκηνοθέτης Λουίς Μπουνιουέλ ομολογεί περί της Γκερνίκα στην αυτοβιογραφία του: “Δεν τον αντέχω αυτό τον πίνακα. Καθετί σε αυτόν με κάνει να νιώθω άβολα – η στομφώδης τεχνική καθώς και ο τρόπος που πολιτικοποιεί την τέχνη”.

Ως εδώ με την “πλάκα” των σχετικών με τη Γκερνίκα θεωρητικών υποθέσεων, είναι στιγμή πλέον να αναφερθούμε στο πώς πράγματι συνδέεται ο κοινός τόπος όλων των κριτών με καθαυτό το μυθικό καθεστώς του πίνακα (την πραγματική επιρροή του και όχι το πώς οι κρίνοντες θέλουν να την υποθέσουν), ποια πράγματι είναι η ουσία του μυθικού καθεστώτος της Γκερνίκα. Πανεύκολο είναι, μη τρομάζετε, την απάντηση μας την έχει έτοιμη – και τελείως ξεκάθαρη - ο ίδιος ο δημιουργός: “Η αφαίρεση του χρώματος και του ανάγλυφου αποτελεί διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο: όταν διακόπτεται, δεν υπάρχει πια η φύση ή η ζωή”.

Στη πραγματικότητα ο Πικάσο – παρά το ότι δεν ρωτήθηκε, παρά το ότι η ως άνω “απάντησή” του προηγείται χρονικά της αυτοβιογραφίας Μπουνιουέλ – απάντησε στον συμπατριώτη του σκηνοθέτη που “κριτικά προσωποποίησε” τι (υποτίθεται ότι) δεν αντέχει στη Γκερνίκα, το τι πράγματι είναι αυτό που δεν αντέχει.

Τι είναι; Η αλήθεια είναι! Η αλήθεια καθαυτή που δεν εμπεριέχει κανένα τρόπο γιατί είναι τρόπος...   

*Μια υπόσχεση περί ολοκληρωμένης παρέμβασης στο Εγκώμιο με θέμα “Τέχνη και μαζικά εγκλήματα” που σας έχουμε δώσει, δεν την έχουμε διόλου ξεχάσει. Μόνο που για να είμαστε 100% έτοιμοι μιας και το θέμα μόνο απλό δεν είναι, θα την πάμε λίγο παρακάτω από τον υπεσχημένο τρέχοντα Σεπτέμβριο. Αρνούμενοι, προφανώς, κάθε συμμετοχή/ συνενοχή στον κοινό τόπο των κριτικών υποθέσεων που ως σημείο εκκίνησής τους δηλώνουν την αλήθεια απλά και μόνο για να μπορούν εύλογα – αχ εσύ καταραμένη γραμμική σκέψη – να την καταργούν ως προορισμό τους…