Μια αρχική ένδειξη, ένα πρώτο έναυσμα, για την προοδευτική κατανόηση του μηχανισμού του ρατσισμού: Ο προοδευτικός χώρος είναι και θα είναι πάντα εδώ, αρκεί να το(ν) θέλετε

Η απαρχή έστω κατανόησης του μηχανισμού του ρατσισμού προϋποθέτει την έστω στοιχειώδη – καταρχάς – συνείδηση “αυτού του ορίου που ορίζει και καθορίζει τις απόλυτες γραμμές”. Ας μας επιτραπεί να σας δώσουμε μια ένδειξη, ένα έναυσμα, αντιγράφοντας από το εξαιρετικό βιβλίο/ έρευνα με θέμα “Η παγκοσμιοποίηση του ρατσισμού”. Υποδεικνύοντάς σας – ας μας επιτραπεί και αυτό – να μη σας διαφύγει διαβάζοντας ότι πρόκειται απλώς για μια ένδειξη, ένα έναυσμα, το οποίο σημαίνει ότι απαγορεύεται να “κουμπώσετε” αυτά που έπονται με δικές σας βεβαιότητες, με άλλα λόγια απαγορεύεται να τα “αναγνωρίσετε” ως επιχειρήματα/ τεκμήρια επιβεβαίωσης των βεβαιοτήτων σας. Διότι αν έτσι συμβεί – εμπιστευτείτε μας – δεν έχουμε κάνει, εκπαιδευτικά κρίνοντας, απολύτως τίποτε…

Η ένδειξη, το έναυσμα:

Σε μια “παγκόσμια κοινωνία”, τα χαρακτηριστικά της κοινότητας εντός της οποίας οι άνθρωποι ζουν μαζί ανεξάρτητα από τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσά τους, συγχωνεύονται με αυτά της κοινωνίας στην οποία οι άνθρωποι ζουν διαχωρισμένοι ανεξάρτητα από όλα αυτά που τους ενώνουν. Συνεπώς, οι διαφορές μέσα και μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, όπως οι οικογένειες, τα σχολεία, οι γειτονιές, οι πόλεις και τα έθνη, δεν μπορούν πλέον να κατανοηθούν και να εξεταστούν δημιουργικά. Η ενθάρρυνση της εξέτασης των ορίων σε όλες τις πολλαπλές τους λειτουργίες και έννοιες, χωριστά και συλλογικά, (οφείλει να) αποτελεί σήμερα τον κεντρικό στόχο της παιδαγωγικής.

Ή για να το θέσουμε διαφορετικά: η “λογική” της παγκοσμιοποίησης γίνεται ιδιαίτερα παραπλανητική όταν προσεγγίζεται και εξωραΐζεται ως μια σχεδόν εξελικτική διαδικασία που καθορίζει τη μοίρα μας και το μέλλον μας υπερβαίνοντας και καταργώντας τα δεδομένα όρια και τις βεβαιότητες, ενώ στην πραγματικότητα, δημιουργεί νέες διαχωριστικές γραμμές. Η ανησυχία που δημιουργεί αυτή η εξαπάτηση ανοίγει τον δρόμο σε νέους (αλλά, στην πραγματικότητα, και παλιούς) τρόπους δόμησης και διάταξης του ανθρώπινου κόσμου που λειτουργούν με την ίδια λογική του αναπόφευκτου, της “φυσικότητας” και του ουσιαστικισμού (essentialism). Μόλις πραγματοποιηθεί η σπουδαία αυτή “χημική ανάμιξη και ο συνδυασμός” των ανθρώπινων συστατικών σε παγκόσμια κλίμακα για να παραγάγει τους κατοίκους του παγκόσμιου χωριού, αυτό που απομένει είναι φαινομενικά αμείωτα όρια τα οποία δεν μπορούν να αμφισβητηθούν.

Αυτές οι κατηγορίες και οι διαχωρισμοί λέγεται πως αποκαλύπτουν την ανθρώπινη φύση απογυμνωμένη, στην ουσία της, στερημένη από όλους τους πολιτισμικούς και παραδοσιακούς δεσμούς και αξίες, απρόσβλητη από κάθε πολιτική διαπραγμάτευση και αλλαγή. Εκείνοι οι άνθρωποι που “δεν τα καταφέρνουν” (τη μετάβαση δηλαδή σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο), που δεν καταφέρνουν να προσαρμοστούν, να επωφεληθούν των ευκαιριών, οι οποίοι παραμένουν σε έναν κόσμο του παρελθόντος, αυτοί οι οποίοι τοποθετούνται έξω από τα όρια της παγκόσμιας κοινωνίας των επιτυχημένων οπορτουνιστών, και, επίσης, έξω από οποιαδήποτε αξίωση για προστασία της συλλογικής αλληλεγγύης. Είναι οι “χωρίς ελπίδα”, οι “οπισθοδρομικοί άνθρωποι”, οι οποίοι στην καλύτερη περίπτωση λειτουργούν ως εκθέματα στα εξωτικά ανθρώπινα θεματικά τουριστικά πάρκα, και στην χειρότερη περίπτωση πρέπει να συγκεντρωθούν στις διαχωρισμένες περιοχές των νέων αστικών γκέτο, των φυλακών, που είναι πλέον γεμάτες, και των κέντρων κράτησης παράνομων μεταναστών. Όσο περισσότερο “εμείς” γινόμαστε “ίδιοι”, τόσο περισσότερο “αυτοί” γίνονται “ουσιαστικά διαφορετικοί”.

Κοντολογίς: Δεδομένου ότι ο μηχανισμός του ρατσισμού πάντα ήταν, είναι και θα είναι “αυτό το όριο που ορίζει και καθορίζει τις απόλυτες γραμμές”, η αναβίωση του ρατσισμού μπορεί να γίνει απόλυτα κατανοητή μόνο μέσα στα πλαίσια των ευκαιριών που η παγκοσμιοποίηση παρέχει σε αυτό το όριο για να αναπτυχθεί. Το οποίο στην πράξη σημαίνει ότι η παγκοσμιοποίηση απαιτεί ένα παιδαγωγικό πρόγραμμα που να είναι αντιρατσιστικό στον πυρήνα του και σε όλες τις λεπτομέρειές του. Απαιτεί, με άλλα λόγια, έναν νέο παιδαγωγικό χώρο, επειδή χωρίς αυτόν απειλεί να συντρίψει την ίδια τη δυνατότητα της παιδαγωγικής και μαζί της την πιθανότητα διαμόρφωσης και διατήρησης ανθρώπινων κοινωνιών. Δεν διακυβεύεται τίποτε λιγότερο. Και τίποτε λιγότερο δεν απαιτείται από την παιδαγωγική από την ανασυγκρότηση των συνθηκών για την ύπαρξη ανθρώπινων κοινωνιών.

*Σχολιασμός και προ-αναγγελία (μαζί): Η ίδια η παγκοσμιοποίηση απαιτεί – η έννοια του εν δυνάμει – τον παιδαγωγικό χώρο που εν δυνάμει (τη δυνατότητά του) απειλεί η ίδια να συντρίψει. Δεν πρόκειται στο παραμικρό για παράδοξη, αντιφατική, άρα και εσφαλμένη διαπίστωση, όπως με αφελή βεβαιότητα θα θελήσουν κάποιοι να “γνωμοδοτήσουν”. Αντίθετα, πρόκειται για τον ακριβέστερο δυνατό εκπαιδευτικό ορισμό της κρίσιμης έννοιας των συγκρουόμενων δυναμικών που διαχρονικά ορίζουν και καθορίζουν τον ρου της ανθρώπινης εξέλιξης, ευθεία συνεπαγωγή του οποίου είναι η ακριβέστερη δυνατή θεώρηση που εν δυνάμει απελευθερώνει προοδευτικό κοινωνικό χώρο. “Έμπρακτη αμφισβήτηση των βεβαιοτήτων” το όνομά της, με αυτήν (την θεώρηση) σημείο εκκίνησης και αναφοράς μας θα επιχειρήσουμε λίαν συντόμως στο “Εγκώμιο” – τις ημέρες πλησίον της 22^ης  του Μαρτίου, της αφιερωμένης στην καταπολέμηση του ρατσισμού διεθνούς ημέρας -  να σας εντάξουμε προοδευτικά στα “περί αντί-ρατσισμού”. Με όρους αλήθειας. Δηλαδή, με τρόπους προοδευτικούς.  Αρκεί μόνο να είστε βέβαιοι ότι το θέλετε, αρκεί να πάψετε να θέλετε μόνο τις βεβαιότητές σας…