"Το ακραίο σημείο της παράστασης": Τι είναι, πώς εντός θέματος ορίζεται, τι μπορεί παραστατικά να σημαίνει; (μέσα από την βαθιά "ματιά" αμερικανών ειδικών)

Ο βασικός ρόλος σε τούτη τη μικρή μας παραστατική ζωή του καλό-σπουδασμένου Thomas Richards (πτυχιούχος του πανεπιστημίου Yale, διδακτορικός τίτλος από το πανεπιστήμιο της Bologna) είναι αυτός του επί χρόνια διευθυντή του ερευνητικού προγράμματος πάνω στις Παραστατικές Τέχνες στο Κέντρο Έρευνας του Jerry Grotowski (στην Ιταλική πόλη Pontedera). Ο βασικός ρόλος της επίσης καλό-σπουδασμένης Lisa Wolford (επί χρόνια καθηγήτρια θεάτρου στο πανεπιστήμιο Bowling Green State του Οχάιο με διδακτορικό τίτλο στις παραστατικές σπουδές από το πανεπιστήμιο Northwestern) είναι αυτός της συγγραφέως, ως κορυφαία στιγμή του οποίου αξιολογείται αυτή του βιβλίου με θέμα “Η έρευνα του Grotowski πάνω στο Αντικειμενικό Δράμα” που κυκλοφόρησε πριν ακριβώς μια εικοσαετία (1996) από το πανεπιστήμιο Press του Μισσισιπή.

Όπως εύκολα γίνεται από τα παραπάνω αντιληπτό, οι ρόλοι των Thomas Richards και Lisa Wolford  συναντιούνται στην σκέψη του Jerry Grotowski, ή αν το θέλετε με πιο μεγάλη ακρίβεια διατυπωμένο, διαρκής και ασφαλής τόπος συνάντησης τους είναι η ερευνητική σκέψη του Grotowski πάνω στις παραστατικές τέχνες. Αυτή η συνάντηση διαρκείας ορίζει την δομή και διασφαλίζει την ροή του “αντικειμενικού δράματος” που οι ρόλοι των Richards και Wolford - παραστατικά κρίνοντας – συμπληρώνουν.

Όσοι γνωρίζουν τα “βασικά” περί της πραγματικής παραστατικής τέχνης, γνωρίζουν ότι υπάρχει μια συμπυκνωμένη/ μετωπική στιγμή όπου οι ρόλοι βαθαίνουν στο έπακρο, η στιγμή αυτή μπορεί να ονοματιστεί “το ακραίο σημείο της παράστασης”. Για τους κατά πολύ υπερβαίνοντες τα “βασικά”, για τους βαθύτερα μυημένους στα περί της πραγματικής παραστατικής τέχνης Richards και Wolford, ο υποχρεωτικά μετωπικός χαρακτήρας της στιγμής δεν θα μπορούσε παρά να ταυτιστεί απόλυτα με τον παραστατικό τρόπο της. Τετ α τετ, απάντηση πάνω στην ερώτηση, ερώτηση πάνω στην απάντηση. Απαντάει ο Richards, η όλη στιγμή είναι αποτυπωμένη στο χρησιμότατο βιβλίο (στην ελληνική από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης) με θέμα/τίτλο – ποιον άλλο; - “Το ακραίο σημείο της Παράστασης …”:

“Μέσα μου, μέχρι μια ορισμένη ηλικία, γινόταν ένας διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτό που εγώ πίστευα πως είχε αξία στη ζωή και σε εκείνο που βαθιά μέσα μου ένιωθα ότι ήταν πραγματικά πολύτιμο. Ο διαχωρισμός έγινε πιο έντονος από μόνος του, στην ηλικία των εννέα με δέκα χρονών.

Θυμάμαι όταν ήμουν γύρω στα εννιά, έπαιζα ένα ιδιαίτερο παιχνίδι με τον αδελφό μου, το οποίο τώρα μου υποδεικνύει την κατεύθυνση που ήθελα να ακολουθήσω εκείνη τη στιγμή. Ο αδελφός μου ήταν στο δωμάτιό του. Εγώ έψαχνα να έρθω σε επαφή μαζί του. Πήγαινα επάνω πολύ ήσυχα και άρχιζα να κάνω έναν ήχο, τικ, τοκ, τικ, τοκ, και ξεκινούσα να κινούμαι με έναν πολύ περίεργο τρόπο, σχεδόν χορεύοντας γύρω από το δωμάτιο. Εκείνος τότε μου έλεγε τικ, τοκ, σε παρακαλώ καθάρισε το δωμάτιο. Και εγώ άρχιζα να καθαρίζω το δωμάτιο, να φτιάχνω το κρεβάτι του, να καθαρίζω το πάτωμα, να τα κάνω όλα. Στο τέλος μου έδινε μια σταφίδα. Άνοιγα το στόμα μου κι εκείνος την έβαζε μέσα. Μετά συνέχιζα να χορεύω στο δωμάτιο.

Οι γονείς μου είχαν τρομάξει βλέποντας εκείνο το παιχνίδι. Μάλλον θεωρούσαν πως ήταν το πιο καταπιεστικό παιχνίδι που θα μπορούσε να υπάρχει για το παιδί τους και μας είπαν να σταματήσουμε αμέσως. Από την μια μπορώ να καταλάβω πως είχαν δίκιο. Από την άλλη όμως, βλέπω πως εκείνη τη στιγμή που ήμουν ο Τικ τοκ για τον αδελφό μου, όταν έκανα πράγματα γι’ αυτόν, είχα την εμπειρία μιας εκπληκτικής εμπειρίας και χαράς. Το έκανα γι’ αυτόν, ήταν ο αδελφός μου, όλα είχαν ένα νόημα. Δεν ξέρω γιατί. Δεν ήταν φιλτραρισμένο μέσα στο μυαλό μου αν ήταν σωστό ή λάθος. Απλά λειτουργούσε. Και χόρευα τόσο ελεύθερα!

Έκανα τα πράγματα τέλεια, πιο καλά από ότι αν τα έκανα για τον εαυτό μου, αν καθάριζα το δικό μου δωμάτιο. Τρεφόμουν από αυτόν. Μου έδινε φαγητό. Και δεν εννοώ μόνο τη σταφίδα, αλλά κι εκείνο που μου μετέδιδε τη συγκεκριμένη στιγμή η μεταξύ μας ένωση. Καταλαβαίνω σήμερα ότι από τότε έψαχνα στη ζωή μου για μια σχέση που ο άλλος μεγαλύτερος να μου λέει κάνε το και με τον τρόπο που σου το λέει ελεύθερα να μπαίνεις και εσύ στη δράση, εντάξει, το κάνω. Και μπορεί τότε να αποκτήσεις και εσύ μια καταπληκτική ελευθερία.

Όμως μετά, η ζωή μου πήρε μια άλλη πορεία. Στην προσωπικότητά μου εισχώρησαν η καλή πλευρά του μαθητή και κάποιες άλλες ιδέες για το τι έχει αξία στη ζωή και τι όχι. Ή για το τι είναι επίτευγμα και τι θα έπρεπε να εκτιμάται. Όλα αυτά τα οποία διαχώριζαν αυτό που πίστευα από αυτό που ένιωθα άρχισαν πλήρως να κυριαρχούν”

Για όσους ακόμα δεν καταλάβατε: Δεν “απαντάει” σε κάποιο ανακριτικό ερώτημα ο αληθώς μυημένος στα περί της πραγματικής παραστατικής τέχνης Richards αλλά με τον μόνο των πραγματικών παραστατικών τεχνών δοσμένο τρόπο – δίχως να έχει και να θέλει τίποτε να κρύψει – υπηρετεί παραστατικά την ανάγκη της κορύφωσης “εντός θέματος”. Και ποιο ήταν το έστω μη ανακριτικό “ερώτημα” της Lisa Wolford εντός θέματος του οποίου ο Richards κλήθηκε να “απαντήσει”; Καμιά απολύτως σημασία δεν έχει, πιστέψτε μας, δεν ήταν παρά ένα ακόμα “παραστατικό” μιας σειράς τέτοιων ερωτημάτων στην υπηρεσία της ανάγκης παραστατικής κορύφωσης “εντός θέματος”. Στην πραγματική παραστατική τέχνη η “εντός θέματος” συνομιλία δεν μπορεί να υπόκειται σε κανένα περιορισμό από τους ρόλους καθαυτούς, η μια και μοναδική πραγματική “εντός θέματος” προδιαγραφή και συνάμα αυτό-περιορισμός της είναι η ικανότητα επαφής/ πρόσβασής της στον κοινό νου. Οποιαδήποτε άλλη (προδιαγραφή) εντάσσεται (εκτός δημοκρατικού θέματος) στο πεδίο της προσβλητικής - του κοινού νου - λογοκρισίας.

*Εντός θέματος – Εκτός Θέματος, ποιο όμως διάολε είναι το θέμα; Για όσους και όσες ακόμα και μέχρι τώρα δεν έχουν μπορέσει να καταλάβει – αυτά που τόσο μα τόσο παραστατικά μας “λένε” οι μυημένοι εξ ΗΠΑ στις πραγματικές παραστατικές τέχνες – το διατυπώνουμε άλλη μια φορά εμπλουτίζοντας τον δοσμένο τίτλο του με την παραστατική επεξήγηση των αποσιωπητικών του: Το ακραίο σημείο της (κάθε) παράστασης… μπορεί μόνο να είναι αυτό και μόνο που από τον καθένα μοναδικά εννοείται.