Πάλη των τάξεων και ταξική συνείδηση στην Ελλάδα, την πρώτη (κρίσιμη) δεκαετία της μεταπολίτευσης: Τι ακριβώς ήταν και σήμαιναν, πώς εξελίχτηκαν (μέσα από προσωπικές μνήμες/ αδιάψευστες μαρτυρίες)

Αυτό το ζήτημα της πάλης των τάξεων πρέπει να είναι πάρα πολύ σοβαρό. Τούτο αποδεικνύεται από το ότι η θέση του στη δημόσια συζήτηση είναι εξακολουθητικά κεντρική. Ανεξαρτήτως από την οπτική του καθενός που επ’ αυτού τοποθετείται. Ακόμα και αυτοί που φέρονται επίμονα να το αξιολογούν ως “ληγμένο” δαπανούν ένα πολύ μεγάλο μέρος της σκέψης τους για να τεκμηριώσουν - να βάλουν σε μια τάξη - την αξιολόγησή τους. Αυτή (η έμμεση) είναι και η μεγαλύτερη απόδειξη της σοβαρότητάς του.

Τα πράγματι σοβαρά ζητήματα απαιτούν την προσφυγή σε αδιάψευστα στοιχεία, σε δεδομένα. Απαγορεύεται η όποια αυθαιρεσία, η μεταποίηση των φαντασιώσεων σε  βεβαιότητες, η άρνηση αναγνώρισης ως έχει (καθαυτής) της προσωπικής εμπειρίας ώστε να μπορεί να μετεξελιχτεί/ κατανοηθεί και σε “ιστορική”. Διότι έτσι και μόνο έτσι μπορεί να είναι αξιοποιήσιμη, μόνο έτσι και μόνο έτσι ανοίγει ο δρόμος ώστε κάποια στιγμή να μπορέσει να ολοκληρωθεί και ως “συνειδητή επαναστατική”.

Η πρώτη μας προσωπική εμπειρία από την πάλη των τάξεων, χρονολογείται με την έναρξη ακριβώς της μεταπολίτευσης, μαθητεύοντας στην τέταρτη τάξη δημοτικού σχολείου των Αθηνών. Το πνεύμα της εμπειρίας ήταν προ-παρασκευαστικό, το σώμα της ήταν η προσεκτική παρακολούθηση της τακτικής/ ταξικής πάλης – μια φορά την εβδομάδα, κάθε Παρασκευή ακριβώς με τη λήξη της εβδομαδιαίας σχολικής/ ταξικής ρουτίνας – των μεγαλύτερων της πέμπτης και έκτης τάξεως. Μετά τον επικείμενο προβιβασμό θα ερχόταν η δική μας ηρωική σειρά για τον μεγάλο του σχολείου τακτικό/ ταξικό αγώνα, με την πρέπουσα εν αναμονή υπερηφάνεια εξοικειωνόμασταν προκαταρκτικά στην εμπειρία του.

Η καθαυτή εμπειρία την επόμενη χρονιά, αδιαμφισβήτητα μπορεί να αναγνωστεί και αναγνωριστεί ως το πέρασμα στην φάση ωρίμανσης/ συνειδητοποίησης της ταξικής πάλης, το πρώτο αληθινό βήμα συνάντησης με την ταξική συνείδηση. Η πάλη ήταν πλέον πραγματική, οι απαιτήσεις της δεν μπορούσαν πλέον να ικανοποιούνται από το παντελώς θεωρητικό/ εκπαιδευτικό πλαίσιο που ορίζει τις απαιτήσεις του θεατή, η μια και μοναδική προϋπόθεση ικανοποίησής τους ήταν καθαυτή η συνείδησή τους: Παιδιά όλης της τάξης ενωθείτε! Σε αντίθετη περίπτωση, παρά την περίσσεια γενναιότητα των πρωτοπόρων του ταξικού αγώνα στους οποίους νιώθουμε υπερήφανοι να πιστοποιήσουμε ότι ανήκαμε τότε και εμείς, η ντροπιαστική ήττα ήταν αναπόφευκτη. Αντί ηρωικού αγώνα προς τέρψη και εκπαίδευση όσων βρίσκονταν στο στάδιο της προ-παρασκευής, η πάλη των τάξεων απειλούταν σε περίπτωση απουσίας της ταξικής συνείδησης να εκφυλιστεί σε ντροπιαστικό – “παίζανε” ισότιμα μέχρι και τα κορίτσια σε αυτό – κυνηγητό!

Προσπερνάμε το στάδιο της έκτης τάξης δημοτικού, όπου η εξ αντικειμένου πιο ώριμη εμπειρία ενίοτε υπονομευόταν από την ψυχολογική κόπωση της επανάληψής της που έχοντας πλέον εισέλθει στο δεύτερο στάδιο/χρόνο της ενείχε τα ύπουλα χαρακτηριστικά της ρουτίνας - το οποίο, όμως, όποτε συνέβαινε λειτουργούσε ως προ-παρασκευή για την μετά-Παρασκευή όπου με ξανά “όλη την τάξη ενωμένη” εύκολα ή δύσκολα η ήττα της αντιπάλου μικρότερης τάξης ήταν δεδομένη (η έννοια της διαρκούς ωρίμανσης, ακόμα και από τα λάθη, σίγουρα την έχετε ακουστά) – περνάμε στα εφηβικά και μετά/εφηβικά των ταξικών αγώνων χρόνια του Γυμνασίου και του Λυκείου.

Στις καταγραφές προσωπικής εμπειρίας ώστε να μπορεί να είναι αξιοποιήσιμη ζητημάτων της σοβαρότητας του συγκεκριμένου, υπεράνω όλων η εντιμότητα! Με πλήρη λοιπόν εντιμότητα σας εξομολογούμαστε, ότι στα χρόνια του Γυμνασίου και του Λυκείου η τωρινή μας σκεπτόμενη μνήμη μας συλλαμβάνει αδικαιολογήτως απόντες από τους ταξικούς αγώνες. Σε απλά λόγια είχαμε υπάρξει αποστασιοποιημένοι από αυτούς επιλέγοντας τον ρόλο εξωτερικού παρατηρητή (ένα κενό μνήμης από την πρώτη και δευτέρα τάξη ας μας συγχωρεθεί, καταρχάς λόγω καθαυτής της εντιμότητας μας να το αναγνωρίζουμε). Το οποίον όμως – ουδέν κακόν αμιγές κακού – ενισχύει την καθαρότητα της μνήμης μας, ή αλλιώς, την απαλλάσσει από κάθε συναισθηματικού/ ψυχολογικού τύπου προβολές και την καθιστά εξ ολοκλήρου μνήμη σκέψης/ σκέψη μνήμης. 

               

Οι εντός σχολείου ταξικοί αγώνες, τόσο την περίοδο του Γυμνασίου όσο και αυτή του Λυκείου, γίνονταν με πολύ μικρότερη περιοδικότητα αυτής των αντίστοιχων αγώνων του δημοτικού. Τρεις τέσσερις φορές τον χρόνο (παραμονές θρησκευτικών και/ή εθνικών επετείων και επικείμενων διακοπών της τάξεως), λειτουργώντας ως προ-παρασκευή για τους μεγαλύτερης τάξεως αγώνες εναντίον τάξεων εκπαιδευμένων/ συνειδητοποιημένων σε κάποιο άλλο – ξένο σχολικό περιβάλλον. Γυμνάσιο εναντίον Γυμνασίου, Λύκειο εναντίον Λυκείου. Συνηθισμένο πεδίο αυτού του αδιαμφισβήτητα – σε σχέση με τα της στοιχειώδους δημοτικής εκπαίδευσης δεδομένα – μαζικότερου/ εξωστρεφούς ταξικού αγώνα, ήταν χώροι παρακείμενοι/ παράπλευροι των κεντρικών όπου πραγματοποιούνταν οι εθνικές παρελάσεις. Ο συνηθισμένος χρόνος μάχης που επιλεγόταν ήταν αυτός μετά το πέρας της παρέλασης (σπανίως ο προηγηθείς, λόγω μεγαλύτερης αστυνόμευσης, έπαιζε βέβαια κάποιο ρόλο και το πολύ πρωινό της έναρξης των εθνικών εορτών). Ζήτημα ταξικής συνείδησης – θυμίζουμε την ρήση που την ορίζει ολίγον παραφρασμένη: τάξη ενωμένη ποτέ νικημένη – σε αυτούς τους (Γυμνασίου – Λυκείου) εξωσχολικούς ταξικούς αγώνες δεν ετίθετο, ήταν εξ’ αρχής λυμένο, η συμμετοχή στις εθνικές παρελάσεις ήταν υποχρεωτική!

Για την απαραιτήτως αναγκαία ακρίβεια της τόσο σημαντικής αυτής καταγραφής προσωπικών εμπειριών και μνημών από τους ταξικούς αγώνες, είναι επιβεβλημένο να προσθέσουμε ότι σε κάποιες περιπτώσεις (λίγες μεν, όχι όμως και σπάνιες δε) όπου η προγραμματισμένη πάλη των (παρελαυνουσών) τάξεων σε χώρους παρακείμενους/ παράπλευρους του κεντρικού των εθνικών παρελάσεων θεωρείτο ότι δεν είχε όπως θα της έπρεπε ολοκληρωθεί και υπήρχαν εκκρεμότητες, αποφασιζόταν κατόπιν σειράς διαβουλεύσεων μεταξύ των πρωτοπόρων “αγωνιστών” μια ακόμα συνάντηση προς οριστική πλέον επίλυση των ταξικών διαφορών τους. Σε αυτή την συνάντηση η 100% δεδομένη στην προηγηθείσα προγραμματισμένη κεντρική πάλη ταξική συνείδηση ήταν αμφισβητήσιμη – την ευθύνη χρεώνεται η κόπωση/ κορεσμός από την έντονη της παρέλασης προηγηθείσα ταξική πάλη – το οποίο στην αγωνιστική πράξη σήμαινε ότι ο βαθμός έκφρασής της (σε πολύ απλά ελληνικά, ποιοι εκ των πρωτοπόρων αγωνιστών θα έπειθαν και θα μάζευαν στο πλευρό τους περισσότερους) ήταν αυτός που έκρινε τον οριστικό νικητή. Δεύτερη μετά-συνάντηση δεν αξιωνόταν ποτέ από τον ηττημένο, διότι ήταν και είναι τέτοια η λογική της νεοελληνικού τύπου – αυτού που εμείς γνωρίζουμε, άρα και μπορούμε επ’ αυτού να καταθέσουμε την προσωπική μαρτυρία μας - πάλης των τάξεων, ώστε καμία ήττα δεν δύναται να αναγνωριστεί. Λογικότατο: Η κάθε επόμενη εθνική εορτή/ παρέλαση, απέχει της προηγούμενης λίγους μόλις μήνες, ίσως και εβδομάδες.

Οι μνήμες μας από τα επόμενα στάδια μετεξέλιξης – μετά το δημοτικό “στοιχειώδες” και το του γυμνασίου και λυκείου “εφηβικό” – της αέναης πάλης των τάξεων στην μεταπολιτευτική χώρα των νεοελλήνων, είναι τόσο πολύ αποστασιοποιημένες ώστε να μην έχουν την παραμικρή αξία/ σημασία, ούτε καν του εξωτερικού παρατηρητή, μιας και ούτε καν τέτοιοι στον κρίσιμο τότε χρόνο δεν είχαμε υπάρξει. Το μόνο που με σχετική αυτοπεποίθηση μπορούμε να ισχυριστούμε είναι ότι και αυτές οι μνήμες για αυτούς που εξακολουθητικά τις κατέχουν έχουν τον χαρακτήρα του προσωπικού “θησαυρού”. Όλες μαζί – δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου αλλά και οι μετέπειτα όπου η “τάξη” μετονομάστηκε σε “έτος” ή και σε “κλάση/ σειρά” – είναι τόσο πολύ βαθιά μπολιασμένες/ ταυτισμένες με τον τακτοποιημένο τρόπο λειτουργίας του νου ώστε να μπορούν διαρκώς να επαναφέρονται, να κατακτούν τον παρόντα χώρο και χρόνο της συνείδησης, να είναι …συνείδηση. Η ακριβής ταξική συνείδηση, ακριβές προϊόν της βιωμένης εμπειρίας από την “πάλη των τάξεων” - και της μετεξέλιξής της σε πολιτική εμπειρία δίχως άλλο, αυτό δα έλειπε – των Ελλήνων της μεταπολίτευσης.

Τα θεμέλια της συνείδησης, μας “λένε” οι εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι, κτίζονται και ωριμάζουν σε πρώιμη σχετικά ηλικία, όταν οι άνθρωποι είναι ακόμα υπό εκπαίδευση. Επειδή δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για την αλήθεια αυτού του ισχυρισμού και τις πιθανές λοιπές προϋποθέσεις ισχύος της ή μη, αρκούμαστε να την αξιοποιήσουμε ως επισφαλή υπόθεση εργασίας για μια σειρά συζητήσεων στο “Εγκώμιο” με θέμα την ταξική πάλη και την ταξική συνείδηση στις σύγχρονες μα και… συγχρονισμένες  “Ελλάδα της μεταπολίτευσης και Κύπρο της μετά-εισβολής”. Σε ότι αφορά ειδικά την πρώτη, στο όνομα του ενδιαφέροντος που μια σειρά/ τάξη (συζητήσεων) οφείλει αν μη τι άλλο να (ξέρει να) συντηρεί, η όποια εκ μέρους των εξ’ Ελλάδος φίλων μας απελευθερωτική μεταφορά θεμελιακής μνήμης (στοιχειώδους, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας) από τους ταξικούς αγώνες, κρίνεται ως μια πολύ χρήσιμη βοήθεια. Σε ότι δε αφορά την δεύτερη, η αντίστοιχη εκ μέρους των Κυπρίων φίλων μας “μεταφορά” κρίνεται ως επιτακτική ανάγκη. Όπως και να έχει, τόσο οι μεν όσο και οι δε – κοινός “εθνικός” τόπος – καλό είναι από τώρα να αρχίσετε πλέον να το σκέπτεστε… 

*Στα χρόνια τα τότε, η μια και μόνη στρατηγική νίκης στην πάλη των τάξεων, αυτή που συμπύκνωνε και υπέρ-κάλυπτε κάθε άλλη, ήταν το αποκαλούμενο και "ηρωικό" ΝΤΟΥ. Αυτή και μόνο, καμιά μα καμιά άλλη...