Το πνεύμα της Guernica, του πλέον "οικουμενικού" έργου τέχνης εξ' όσων "γέννησε" ο πρωτοπόρος νους του μεγάλου Πάμπλο Πικάσο: "Διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο ..."

Αρχικά πειραματίστηκε με χρώμα, αλλά τελικά κατέληξε στο άσπρο-μαύρο και αποχρώσεις του γκρι. Μετακίνησε φιγούρες και μορφές πάρα πολλές φορές πριν να καταλήξει στην οριστική τους θέση. Γιατί όλα αυτά; Κανένας καταλληλότερος να απαντήσει από τον ίδιο: “Η αφαίρεση του χρώματος και του ανάγλυφου αποτελεί διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο: όταν διακόπτεται, δεν υπάρχει πια η φύση ή η ζωή”

Ο κόσμος ήταν πάντοτε ένας, εντός αυτού οι αντιθέσεις σε αδιάκοπη μεταξύ τους σύγκρουση κατέγραφαν τις οριακές/ παραδειγματικές στιγμές τους. Η φερόμενη ως οικουμενική ύστερη συνείδηση των παραδειγματικών αυτών στιγμών στον σύγχρονο λεγόμενο μεταπολεμικό κόσμο, η διαδικασία αναγνώρισης της καθεμιάς από αυτές ως συστατικής του DNA ενός διεκδικούμενου οικουμενικού πολιτισμού, μιας διεκδικούμενης περί πολιτισμού οικουμενικής σύμβασης, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με την τέχνη. Προσφέροντας κάποια έργα τέχνης – σύμβολά της από τα σπάνια στην ιστορία της τέχνης που λογίζονται ως “ιστορικά”.

Στις 26 Απριλίου 1937, μετέχοντας στον Ισπανικό Εμφύλιο με την πλευρά των εθνικιστών/ φασιστών, γερμανοί πιλότοι βομβάρδισαν την κωμόπολη Guernica της χώρας των Βάσκων, ισοπεδώνοντάς την και σκοτώνοντας 1650 ανθρώπους. Η ιστορική Guernica του Πάμπλο Πικάσο ήταν άμεση παραγγελία προς τον καλλιτέχνη της δημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας ώστε να εκτεθεί σε επικείμενη – λίγους μήνες μετά – Διεθνή Έκθεση στο Παρίσι. Το έργο κατόπιν περιόδευσε ανά την Ισπανία από τους δημοκρατικούς, ενισχύοντας “με το πνεύμα του” τον αγώνα τους κατά των εθνικιστών/ φασιστών αντιπάλων τους, περιοδεία η οποία σταμάτησε (για προφανείς λόγους) το 1939 όταν ο Φράνκο κατέλαβε την εξουσία. Λίγο αργότερα, με το ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, η Guernica “φυγαδεύτηκε” στις ΗΠΑ για να προστατευτεί από το ενδεχόμενο βανδαλισμού/ καταστροφής της.

Παρέμεινε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης επί δεκαετίες, ήταν αυτονόητο ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να επιστρέψει στην Ισπανία πριν από την πλήρη αποκατάσταση της δημοκρατίας. Όταν επέστρεψε, το …μακρινό 1981, δεδομένης της διαρκούς απειλής βανδαλισμών, μπόρεσε να εκτεθεί – αρχικά στο Casόn del Buen Retiro και κατόπιν στο Μουσείο ντελ Πράδο – μονάχα υπό την προστασία αλεξίσφαιρου τζαμιού και οπλισμένων φρουρών. Γιατί μόνο έτσι; Μα διότι υπενθύμιζε, διότι κρατούσε “ζωντανό” το μαζικό έγκλημα στους ολοζώντανους ακόμα αυτουργούς του.

Μόλις το 1992, μισό αιώνα και μισή δεκαετία μετά την δημιουργία της, η ιστορική Guernica του “μεγάλου” Πάμπλο Πικάσο μεταφέρθηκε στη σημερινή της θέση, στο Εθνικό Μουσείο Τέχνης της Μαδρίτης, του οποίου θεωρήθηκε (θεωρείται) και αναγνωρίστηκε (αναγνωρίζεται) ως το πιο σπουδαίο και διάσημο έκθεμα. 

"Αυτόν τον πίνακα εσείς τον κάνατε;"

" Όχι, εσείς!"

Η πιο πάνω στιχομυθία λέγεται ότι έγινε στην διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν το Παρίσι και είχε ως πρωταγωνιστές της έναν Γερμανό αξιωματικό που “έψαχνε” για καλλιτεχνικούς θησαυρούς ώστε να τους κατασχέσει και τον προσαχθέντα ενώπιον του Πάμπλο Πικάσο. Δεν υπάρχει τρόπος ερευνητικός να επιβεβαιωθεί, μας αφήνει μετρώντας πιθανότητες απλά και μόνο να αναρωτιόμαστε…

Αναρωτιόμαστε αν αναρωτιέστε, από δικής σας πλευράς, με τέτοια και τόσο μεγάλη στους καιρούς μας “ελέω προσφυγικού” παν-δημοκρατική προσφορά και ζήτηση για έργα τέχνης στο πνεύμα της ιστορικής Guernica (θυμίζουμε: διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο) ποιοί να είναι άραγε – στη λογική που παράγει η φερόμενη ως απάντηση του μεγάλου Πάμπλο Πικάσο – αυτοί που “τα κάνουνε”. Αν πράγματι αναρωτιέστε, θα θέλαμε πολύ από δικής μας πλευράς, άμεσα και έμπρακτα να μας το επιβεβαιώσετε ώστε να πάψουμε να αναρωτιόμαστε. Συνεννοηθήκαμε;