Πέμπτη 23 Ιουνίου 2016

Από την πρώτη Διεθνή Έκθεση του Οπλοστασίου (Armory Show) του 1913, στις μεγάλες Αμερικάνικες συλλογές έργων σύγχρονης τέχνης του σήμερα

Ήταν μια μνημειώδης, αν και όχι απόλυτα αντιπροσωπευτική, παρουσίαση της ζωγραφικής και γλυπτικής του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα. Περιλάμβανε μια μικρή εκπροσώπηση καλλιτεχνών όπως οι Ingres και Delacroix ως τους Daumier, Courbet, Manet, ιμπρεσιονιστές, van Gogh, Gauguin, Cezanne, τον Scurat και τους μαθητές του κ.α. Μεγαλύτερη εκπροσώπηση είχαν ο Matisse και οι φωβιστές, όπως επίσης οι Picasso, Braque, οι κυβιστές, οι Ναμπί και ο Odilon Redon. Από τους γλύπτες υπήρχαν έργα των Ευρωπαίων Rodin, Maillol, Brancusi, Nadelman και Lehmbruck, όπως και του Αμερικανού Lachaise, αν και γενικά η γλυπτική είχε πολύ μικρότερη εκπροσώπηση από τη ζωγραφική. Η αμερικάνικη ζωγραφική κάθε είδους και ποικιλίας κυριαρχούσε, με τεράστιο αριθμό έργων, αλλά χωρίς να κατορθώσει να κερδίσει τις εντυπώσεις απέναντι στα εξωτικά έργα της μακρινής Ευρώπης.

Της τότε, ή της μέχρι τότε μακρινής Ευρώπης. Διότι με σημείο εκκίνησης την διεθνή έκθεση του Οπλοστασίου – Armory Show - μεταξύ 17 Φεβρουαρίου και 15 Μαρτίου 1913 (διοργανώθηκε στο οπλοστάσιο του 19ου Συντάγματος, στη γωνία της λεωφόρου Lexington και της 25ης Οδού, Νέα Υόρκη, από μια ομάδα που έφερε το όνομα Ένωση Αμερικανών Ζωγράφων και Γλυπτών), η απόσταση ξεκίνησε να μικραίνει.

Για να συμβεί, βέβαια, αυτό, έπρεπε να προηγηθεί η αναγκαία για την πύκνωση του χώρου (αρχικά) και του χρόνου (ακολούθως) αναταραχή. Αυτό που λέγεται στην καθομιλουμένη των ΜΜΕ “θόρυβος”. Η εκτεταμένη (και αρχικά ευνοϊκή) κάλυψη από τον τύπο συνοδεύτηκε από οργισμένη επίθεση των κριτικών και της μεγάλης πλειονότητας των αμερικάνων καλλιτεχνών. Ο Matisse και οι κυβιστές μετωπικά  κατηγορήθηκαν για κακοποίηση της ζωγραφικής, ενώ ο πίνακας του Duchamp Γυμνό που κατεβαίνει τη σκάλα θεωρήθηκε σκανδαλώδης και ειρωνικά χαρακτηρίστηκε ως “έκρηξη σε εργοστάσιο κεραμιδιών”.   

Αποτέλεσμα: Λόγω του “θορύβου” την έκθεση του Οπλοστασίου επισκέφτηκε ένα κοινό που ξεπέρασε τους 75.000 ανθρώπους, ενώ λίγο μετά, όταν το μεγαλύτερο κομμάτι της έκθεσης (ολόκληρο το ευρωπαϊκό και περίπου το μισό αμερικάνικο) μεταφέρθηκε στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο, το κοινό ξεπέρασε τους 200.000 ανθρώπους. Αξίζει να επισημανθεί η σχέση αναλογίας κοινού και αντιδράσεων, η αύξηση της έντασης των δεύτερων ευθέως “μεταφραζόταν” σε αύξηση του πρώτου. Οι φοιτητές του Ινστιτούτου Τέχνης του Σικάγο, υπερβαίνοντας το λελογισμένο όριο της κριτικής αποδοκιμασίας, εξέφρασαν πολύ άγρια τις αισθητικές “διαφωνίες” τους, δημόσια και εν μέσω αλαλαγμών πυρπολώντας ομοιώματα των Matisse και Brancusi. Αυτή η πράξη τους – παραμονές έναρξης της έκθεσης - πυροδότησε το ενδιαφέρον του τύπου της εποχής και συνακόλουθα του κοινού όσο οτιδήποτε άλλο.

Οι συνέπειες της “Έκθεσης του Οπλοστασίου” και των συνακόλουθών της στην πορεία της αμερικάνικης τέχνης εκφράστηκαν/ξεδιπλώθηκαν σε όλη την έκταση τους μέσα σε ένα διάστημα τριών (τουλάχιστον) δεκαετιών. Ασφαλώς υπήρξαν οι άμεσες ενδείξεις, όχι τόσο στον χώρο καθαυτό της τέχνης (δηλαδή, των καλλιτεχνών) όσο σε αυτόν της αγοράς της (δηλαδή, των εμπόρων και συλλεκτών). Σύντομα εμφανίστηκαν νέες γκαλερί που εμπορεύονταν έργα της σύγχρονης ζωγραφικής και γλυπτικής, παράλληλα με την εμφάνισή τους ραγδαία αυξήθηκε ο αριθμός των Αμερικάνων καλλιτεχνών – παρά την έναρξη του πρώτου παγκόσμιου πολέμου και τη συνεπαγόμενη δυσχέρεια επικοινωνίας με τις ευρωπαϊκές χώρες - που επένδυσαν τα καλλιτεχνικά τους οράματα στις μέχρι τότε πολύ μικρού (αμελητέου) ενδιαφέροντος σπουδές στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Το επίσης αμελητέο μέχρι τότε ενδιαφέρον των μεγάλων αμερικάνικων μουσείων για αγορές και εκθέσεις ευρωπαϊκής (κυρίως Γαλλικής) προέλευσης το ίδιο ραγδαία αυξήθηκε, ολοκληρώνοντας το νέο πεδίο της ζήτησης.

Κατόπιν αυτού: Προς τα τέλη του πρώτου παγκόσμιου πολέμου και για λίγα χρόνια μετά, εντοπίζεται η μικρή και ισχυρή ομάδα των Αμερικάνων συλλεκτών – John Quinn, Arthur Jerome Eddy, Walter Arensberg, A. Gallatin, Lillie P. Bliss, Catherine Dreier – που δημιούργησαν τον πυρήνα των πασίγνωστων και υπέρ-προβεβλημένων σήμερα μεγάλων Αμερικάνικων δημόσιων συλλογών έργων σύγχρονης τέχνης.    

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου