Από τον πόλεμο στην ειρήνη: Εκκινώντας "πέρα από την αγάπη" και φτάνοντας ως το πεδίο της ειρωνείας, περνώντας από την καλλιτεχνική μοναδικότητα στην (αμερικανική) αισθητική του στιγμιότυπου

Ξερή αντιγραφή. Από την πληρέστατη “Ιστορία της σύγχρονης τέχνης” του H. H. Arnason (ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ). Κάποια “βασικά” στοιχεία – σκέψεις ώστε να μπορούμε λίαν συντόμως – Photo Story Telling, από αρχές Οκτωβρίου στο Εγκώμιο – να πάμε παραπέρα. Οποιαδήποτε συζήτηση δίχως βάση είναι ηλιθιότητα.

Με προσοχή, παρακαλούμε πολύ, η ανάγνωση:

Στις αρχές του δεύτερου μισού του 20^ου αιώνα, όταν πια έχει διανυθεί μια εύλογη απόσταση από το πέρας του δεύτερου “μεγάλου πολέμου” ώστε: η φωτογραφία (να) έχει πλέον καθιερωθεί ως κυρίαρχο μέσον του δυτικού πολιτισμού.

Από εδώ και κάτω, φωτογραφικά και εμείς “διαβάζουμε”. Από τον πόλεμο στην ειρήνη: 

Αλλά, ενώ η φωτογραφική κάμερα είχε γίνει απαραίτητο μέρος του εξοπλισμού κάθε καλλιτεχνικού εγχειρήματος, η εξοικείωση του κοινού και οι διαρκείς τεχνικές βελτιώσεις που έκαναν τη λήψη φωτογραφιών υψηλής ποιότητας προσιτή στον καθένα, έτειναν να απομυθοποιήσουν τις μυστικές ικανότητες και την τεχνική τελειότητα των ως τότε “μυθικών” καλλιτεχνών (σ.σ. Stieglitz, Weston, White κ.α.). Την θέση της καλλιτεχνικής μοναδικότητας ήρθε να πάρει η αισθητική του “στιγμιότυπου”, που φωτογραφίζει θέματα του καθημερινού “κοινωνικού τοπίου” και χρησιμοποιεί διαδικασίες φαινομενικά τυχαίες και απροσχεδίαστες.

Η ειρωνική στάση της νέας φωτογραφίας (σ.σ. προνομιακό πεδίο ανάπτυξης οι ΗΠΑ) που μοιραζόταν πολλά με τη στάση της pop-art, πρωτοεμφανίστηκε στο έργο του Ελβετό-αμερικανού Robert Frank (γεννηθείς το 1924). Με τη βοήθεια υποτροφίας του ιδρύματος Guggenheim, ο Frank ξεκίνησε το 1955 ένα εξερευνητικό ταξίδι στις Ηνωμένες Πολιτείες, οπλισμένος με μια φωτογραφική μηχανή των 35 mm και με σκοπό να δώσει μια φρέσκια, αντικειμενική και απόλυτα κριτική, αν όχι καταδικαστική, εικόνα της αμερικάνικης κοινωνίας, που ζούσε βυθισμένη στον καταναλωτισμό, την υπεροψία και την υπερβολή, βρίσκοντας κάποιους εκπληκτικούς οπτικούς συμβολισμούς για την ανοησία και τη θορυβώδη κενότητα που φθείρουν τη νομιμότητα των πολιτικών διαδικασιών.

Αν όμως ο Frank, όπως συνήθιζε να δηλώνει, διατύπωνε τις απόψεις του “πέρα από την αγάπη”, ο γεννημένος Αμερικανός Garry Winograd (1928-1984) δεν ένιωθε καμιά τύψη κάνοντας κεντρικό άξονα της προσέγγισής του στην αμερικάνικη σκηνή το πικρό χιούμορ. Στην πορεία του δεν ξέχασε τίποτε από τις αισθητικές αρχές που είχε ως σπουδαστής ζωγραφικής διδαχτεί στο πανεπιστήμιο Columbia, αντίθετα, όσο άτυπα ή πρόχειρα και αν φαίνεται ότι έχουν τραβηχτεί οι “βασικές” φωτογραφίες του – όπως η φέρουσα τον χαρακτηριστικό τίτλο/θέμα “Διαδήλωση Ειρήνης” του - το αποτέλεσμα είναι ένα μοναδικό σύνολο αντιφατικών μοτίβων ελεγχόμενων όμως με μια απολύτως ορατή αυστηρότητα.

Το ίδιο ισχύει σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό για το σύνολο της pop-art, αφού, κάτω από την φαινομενική προχειρότητα, κρύβεται ένα ακλόνητο υπόστρωμα υψηλής καλλιτεχνικής παράδοσης. Και αυτή ακριβώς είναι η ουσιαστική πηγή της ειρωνείας, την οποία ο θεατής αισθάνεται, αν δεν βλέπει φανερά…

ΥΓ: Από τον πόλεμο στην ειρήνη (και από εκεί ξανά στον πόλεμο), εκκινώντας πέρα από την αγάπη ως τα πεδία της ειρωνείας, από τα μυθικά μυστικά της καλλιτεχνικής μοναδικότητας στην κοινωνική αισθητική του στιγμιότυπου. Ο δρόμος δεν είναι δα και τόσο “μυθικός” όσο ενδεχομένως “διαβάζεται”, απαιτείται μόνο γνώση των ιχνών του. Αυτή είναι που “λέμε” να επιχειρήσουμε (Photo Story Telling) μαζί σας από τις  αρχές Οκτωβρίου να μοιραστούμε. Συνεννοηθήκαμε;